.......μητε σας εχω ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗ........μελετησατε το Ρωμαικο Δικαιο.....το
Corpus juris civilis.
Corpus juris civilis.
ως Ανθρωποι ΑΤΥΧΗΣΑΤΕ, ΑΠΟΤΥΧΑΤΕ......ενδεδυμενοι τα ΦΕΤΙΧ του ΜΕΣΑΙΩΝΑ
πως ειναι δυνατον να παρακολουθησετε την εποχη ;;;;;;;
Γεμισατε γνωσεις [ κι αυτο υπο διερευνηση ] υπολειπεσθε σε σοφια ΑΚΡΙΒΟΛΟΓΟΝΤΑΣ δεν ειναι το ΑΘΛΗΜΑ σας.
Νοιωθω Εθνικα Υπερηφανη σημερα.[ μεχρι που κανω την σκεψη να σηκωθω και να τραγουδησω τον Εθνικο Υμνο. αλλα κι αυτος εχει κακοποιηθει τον τελευταιο καιρο, μοιάζει με ΣΟΥΞΕ, ο πασα πικραμενος θεωρει πως θα δικαιωθει τραγουδοντας τον ] Η δικαιοσυνη της χωρας μου [ μη ξεχνατε ειναι και δικη μας χωρα ] στελνει φυλακη με καθυστερηση 16 ΧΡΟΝΩΝ καποιο παιδι που θολωμενο ''ΕΚΛΕΨΕ'' μια ΖΑΝΤΑ.
Να σας ΘΥΜΙΣΩ πως ΣΗΜΕΡΑ αυτοι που ΛΗΣΤΕΨΑΝ την χωρα μου κυκλοφορουν
ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΑΣ!!!!!!!;;;;;;;;;;
Για τον γραβατωμενο στη μεση της ''συντροφιας'' που εσπευσε ασμενως να στηριξει την ΑΘΛΙΟΤΗΤΑ
δεν θα πω περισσοτερα καθως την απαντηση την εδωσε ετσι ακριβως οπως ταιριαζει σε ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΣ η παρακατω εικονιζομενη.
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΑΤΣΑ Η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΑΣ ΠΟΥ ΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΖΩΗ ΤΗΣ ΣΤΑ ''ΠΑΙΔΙΑ'' ΤΗΣ ΟΠΩΣ ΛΕΕΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ.
Οσοι εχετε την διαθεση διαβαστε την παρακατω συνεντευξη της.
Ενα ελαχιστο αποσπασμα της συνεντευξης
''Και οι δύσκολες, οι κακές στιγμές;
| Κατερίνα Μάτσα | ||
(Επικεφαλής «18 ΑΝΩ») Εσείς πότε και πώς ξεκινήσατε, μπλέξατε σ'αυτή τη μεγάλη υπόθεση; Εγώ τοποθετήθηκα το 1974, στη μεταπολίτευση, στο ψυχιατρικό νοσοκομείο Αττικής, στο Δαφνί, για να κάνω το αγροτικό μου. Εκεί άρχισα να εργάζομαι στην κλινική αλκοολικών-τοξικομανών. Ομολογώ ότι μέχρι τότε το θέμα των ναρκωτικών ειδικά ήταν κάτι που δεν αποτελούσε μέρος των ενδιαφερόντων μου. Ήταν άλλη εποχή, άλλο το κλίμα. Είχα κάνει ψυχιατρική στη Γαλλία, είχα ασχοληθεί με πολλά άλλα πράγματα πλην αυτού. Εκεί όμως ήρθα σε επαφή μ'αυτή την κατηγορία των ανθρώπων που είχαν ένα πρόβλημα που δεν είχε μόνο μια διάσταση παθολογίας ας το πούμε γιατί τότε νοσηλεύονταν μέσα στο Δαφνί, αλλά είχε και κοινωνική διάσταση γιατί τότε ήταν η εποχή της μεταπολίτευσης. Ήταν η εποχή που το πρόβλημα των ναρκωτικών πια άρχισε να αποκτά διαστάσεις και στην Ελλάδα. Άρχισαν να διαλύονται πολλές αυταπάτες για πολύ νέο κόσμο και γύρω στο τέλος της δεκαετίας του 80 είχαμε πια και τους ηρωινομανείς... Του 70 θέλετε να πείτε... Στο τέλος της δεκαετίας του 70, μέσα στη δεκαετία του 80 και ιδιαίτερα προς το τέλος της δεκαετίας του 80, είχε γίνει πια και στην Ελλάδα μείζον πρόβλημα το πρόβλημα της ηρωίνης γιατί τα προηγούμενα χρόνια και ειδικά στην κλινική αλκοολικών-τοξικομανών το μεγάλο πρόβλημα ήταν ο αλκοολισμός. Είχαμε πάρα πολλούς αλκοολικούς και πολύ λίγους τοξικομανείς. Η πλειοψηφία δε αυτών που ήταν εξαρτημένοι από τοξικές ουσίες έπαιρναν χάπια. Διάφορα είδη χαπιών. Η ηρωίνη ήρθε αργά στην Ελλάδα γιατί επί Χούντας, η Χούντα είχε καταστρέψει πολλά εργαστήρια και εν πάσει περιπτώση δεν ήταν η κύρια ουσία. Έτσι λοιπόν η κοινωνική διάσταση του προβλήματος άρχισε να γίνεται πάρα πολύ εμφανής. Μια ομάδα ανθρώπων από την κλινική αρχίσαμε να ασχολούμαστε με πιο συγκεκριμένο τρόπο και να απαιτούμε πια αυτό το πρόβλημα να διαχωριστεί από το πληθυσμό των ψυχικά πασχόντων που έρχονταν και νοσηλεύονταν στο Δαφνί. Έτσι με αποφάση του Ψυχιατρείου, της τότε διοίκησης του Ψυχιατρείου, το «18 Άνω» αυτονομήθηκε σαν μονάδα και απέκτησε μια λειτουργική αυτοτέλεια, λειτούργησε με δικό του πρόγραμμα και συμβόλαιο που υπέγραφαν οι εξαρτημένοι για να ενταχθούν σ'αυτό. Ήταν η εποχή που υπήρχε ακόμα η αναγκαστική νοσηλεία των τοξικομανών και γίνονταν μάχες σε πολλά επίπεδα, και πολιτικά, για να μπαίνουν σε προγράμματα απεξάρτησης με τη θέλησή τους οι τοξικομανείς και όχι αναγκαστικά με απόφαση του εισαγγελέα. Είχε λοιπόν και αυτή τη διάσταση η μάχη που δώσαμε και έτσι αποκτήσαμε τη δυνατότητα να έχουμε δικό μας πρόγραμμα. Όμως η νόμιμη λειτουργία αυτού του προγράμματος, η θεσμικά κατοχυρωμένη, έγινε αργότερα, μες στη δεκαετία του 90, μολονότι το ΨΝΑ που ανήκουμε είναι ένα νοσοκομείο του ΕΣΥ. Παρ'όλα αυτά υπήρχε η αντίληψη τότε που είχε περάσει και θεσμικά ήταν κατοχυρωμένη, ότι αν θέλεις να γίνεις καλά απ'τα ναρκωτικά υπάρχουν μόνο οι θεραπευτικές κοινότητες, τότε του ΚΕΘΕΑ. Και το «18 Άνω» δε θεωρούνταν νόμιμο πρόγραμμα. Χρειάστηκε λοιπόν να βγει μια υπουργική απόφαση, η οποία μας κατοχύρωνε, αυτό στη δεκαετία του 90, και έτσι αναγνωριστήκαμε σαν ένα πρόγραμμα επίσημο πια που μπορεί να παρέχει πιστοποιητικά για τα δικαστήρια ας πούμε, που μέχρι τότε δε μπορούσαμε. Από τότε υπήρξε μια προσπάθεια και αναπτύχθηκε το πρόγραμμα πάρα πολύ γιατί ο στόχος μας ήταν όλη αυτή η προσπάθεια να μην είναι μια εξαίρεση απ'αυτό που γίνεται σε επίπεδο ΕΣΥ, Εθνικού Συστήματος Υγείας, να ενταχθεί μέσα στη λειτουργία του. Αυτό το μήνυμα που θέλαμε να περάσουμε στους αρμόδιους ήταν ότι το ΕΣΥ πρέπει να διαθέτει μονάδες απεξάρτησης, ικανές και επαρκείς σε αριθμό, σε όλη την Ελλάδα γιατί μέχρι τότε πάρα πολλά πράγματα γίνονταν σε επίπεδο ιδιωτικό. Ανεπαρκώς βέβαια από πολλές απόψεις -και επιστημονικά- έμπαιναν ας πούμε σε ιδιωτικές ψυχιατρικές κλινικές, η οικογένεια έδινε πάρα πολύ μεγάλα ποσά χωρίς αποτέλεσμα όμως, δεν υπήρχε και τίποτα άλλο. Και αυτό εξακολουθούμε να το απαιτούμε, το ΕΣΥ να αποκτήσει μονάδες απεξάρτησης και η δική μας πορεία αποδεικνύει ότι παρά το γεγονός ότι το δημόσιο είναι δυσκίνητο, έχει μια γραφειοκρατία -η οποία δημιουργεί τεράστια εμπόδια και τα προβλήματα που ανακύπτουν είναι πάρα πολλά, είναι δυσκίνητες οι μονάδες στο δημόσιο- παρ'όλα αυτά το «18 Άνω» έχει την ευελιξία που διεκδικεί διαρκώς -για μας είναι θέμα διεκδίκησης, διαρκούς διεκδίκησης- και ενώ ξεκινήσαμε από αυτή τη κλινική αλκοολικών-τοξικομανών στο Δαφνί, αυτή τη στιγμή λειτουργούν 17 δομές εκτός του ψυχιατρείου και ελπίζουμε σε λίγο χρόνο, μόλις ολοκληρωθεί η διαδικασία των προσλήψεων που τώρα αρχίζει, να λειτουργούν 22 δομές στα πλαίσια του «18 Άνω». Λέτε «τώρα». Υπάρχει δηλαδή αύξηση του φαινομένου της ηρωίνης, της διάθεσης της ηρωίνης στην Ελλάδα, άρα υπάρχει μια κοινωνική διάσταση; Υπάρχει κοινωνική διάσταση στο πρόβλημα της τοξικομανίας. Δεν είναι ένα πρόβλημα που οφείλεται στον εγκέφαλο κάποιων ανθρώπων που δε λειτουργεί καλά. Είναι ένα πρόβλημα πολυπαραγοντικό. Πάρα πολλοί παράγοντες συμβάλλουν. Η προσέγγιση θα πρέπει να γίνεται βιοψυχοκοινωνικά, αλλά βέβαια η φύση του φαινομένου της τοξικομανίας είναι βασικά κοινωνική. Για μας η εξάρτηση από ουσίες σαν τρόπος ζωής -όχι απλά χρήση κάποιων ουσιών- η ίδια η εξάρτηση είναι μια μορφή, ακραία μορφή, κοινωνικής αλλοτρείωσης. Μια κατάσταση δηλαδή οπού ο άνθρωπος αποξενώνεται από τον ίδιο του τον εαυτό, από τους άλλους ανθρώπους, από ότι αφορά την ανθρώπινη υπόσταση. Γίνεται κάτι άλλο, χάνει τον εαυτό του, γίνεται ένας άνθρωπος «σκιά». Και αυτή η διαδικασία που δε γίνεται απ'τη μια στιγμή στην άλλη, είναι μια διαδικασία που εξελίσσεται μέσα στο χρόνο και μέσα στο κοινωνικό περιβάλλον, περιλαμβάνει πάρα πολλούς παράγοντες και έχει πάρα πολλές παραμέτρους. Περιλαμβάνει τον ίδιο τον εξαρτημένον αυτό το άτομο το οποίο έχει έναν πολύ ευάλωτο ψυχισμό, πολύ ελλειματικό, είναι ένας ψυχισμός που αν θέλετε αποτυπώνει μ'ένα πολύ δραματικό τρόπο ελλείματα στον κοινωνικό ιστό. Απ'αυτήν την άποψη η ατομική ευαλωτότητα και έτσι η επιρρέπεια στη χρήση των ουσιών δεν είναι παρά η αντανάκλαση της κοινωνικής ευαλωτότητας, της απεξάρθρωσης του κοινωνικού ιστού σε πάρα πολλά σημεία και με πάρα πολλούς τρόπους. Μια απεξάρθρωση που τελικά χαρακτηρίζει το σημερινό τρόπο ζωής. Αυτή λοιπόν η κατάσταση αναπτύσσεται μέσα σ'ένα περιβάλλον. Αυτά τα παιδιά προέρχονται από οικογένειες από όλα τα κοινωνικά στρώματα. Οικογένειες που είναι όπως λέμε δυσλειτουργικές, δηλαδή έχουν και αυτές τα προβλήματά τους. Μέσα σ'αυτήν την οικογένεια μπορεί να γίνεται χρήση νόμιμων ή παράνομων ουσιών από διάφορα μέλη: απ'τους γονείς, από άλλα παιδιά, από θείους, παππούδες. Μπορεί να υπάρχει πρόβλημα ψυχικής διαταραχής. Υπάρχει συνήθως βια. Δε γίνεται διάλογος. Δεν υπάρχει ουσιαστική σχέση επικοινωνίας ανάμεσα στα μέλη αυτής της οικογένειας και αυτό που τη χαρακτηρίζει σαν οικογένεια είναι ότι δεν μπορεί να λειτουργήσει με τέτοιο τρόπο που να δώσει στα παιδιά τη δυνατότητα να κοινωνικοποιηθούν, να αποκτήσουν μια συγκροτημένη ταυτότητα, ψυχοκοινωνική ταυτότητα. Οι ίδιοι οι γονείς είναι απαξιωμένες φιγούρες, ανεπαρκείς για να λειτουργήσουν σαν πρότυπα ταυτίσεων και έτσι να δομηθεί μια ταυτότητα. Είναι γονείς που και οι ίδιοι ζουν την ανεργία, κοινωνικό πρόβλημαν αλλά με αντανάκλαση στο εσωτερικό της οικογένειας, ζουν τη ματαίωση, είναι συνήθως παραιτημένοι από διεκδικήσεις, έχουν απογοητευτεί και αυτοί απ'τη ζωή τους, αισθάνονται ότι έχουν συμβιβαστεί και αυτοί με πάρα πολλά πράγματα που δε θα το'θελαν και γενικά υπάρχει αυτό που λέμε καταθλιπτικότητα, δυστυχία, μιζέρια σ'αυτή την οικογένεια. Παίζει λοιπόν ρόλο μια τέτοια δυσλειτουργική οικογένεια σε μια εποχή που ο θεσμός της οικογένειας είναι σε παρακμή. Αυτή η οικογένεια όμως δε λειτουργεί στο κενό. Λειτουργεί μέσα σ'ένα κοινωνικό περιβάλλον που κι αυτό ζει μια κρίση. Υπάρχουν προβλήματα κοινωνικά, ανεργία, φτώχια, δυστυχία, βία σε επίπεδο κοινωνικό και επίσης μια εξατομίκευση των ανθρώπων, κλείνονται στον εαυτό τους, και από ένα σημείο και πέρα αυτή η εξατομίκευση αποκτά ένα χαρακτήρα τέτοιο -λειτουργώντας σαν φυσικός τρόπος ζωής το να μένεις κλεισμένος στον εαυτό σου και μέσα σ'αυτή τη γυάλινη σφαίρα του ιδιωτικού μέσα στην οικογένειά σου. Αυτή όμως η εξατομίκευση είναι καταστροφική για τον ψυχισμό των παιδιών. Γιατί ένα παιδί μπορεί να δομήσει την ταυτότητά του λειτουργώντας συλλογικά μέσα σε ομάδες. Εκεί θα βρει το ρόλο του, θα αναδείξει ικανότητες, θα αναπτύξει στόχους, θα συνεργαστεί, θα επιδιώξει πράγματα που ξεπερνούν τις δικές του ατομικές ικανότητες και έτσι θα επιβεβαιωθεί και το ίδιο το παιδί, θα ξεπεράσει αδυναμίες, την αίσθηση της αδυναμίας, ανασφάλειες, και θα μπορέσει να αντιμετωπίσει και δυσκολίες και προβλήματα. Τα παιδιά που ζουν σ'αυτές τις συνθήκες της κοινωνικής κρίσης, η οποία αντανακλάται και στο εσωτερικό της οικογένειας, αισθάνονται ανεπαρκή να αντιμετωπίσουν δυσκολίες και προβλήματα. Πίσω από κάθε εξαρτημένο παιδί υπάρχει μια οικογένεια που έχει επωμιστεί τα προβλήματα του παιδιού, τις επιλογές του παιδιού, τις σχέσεις του παιδιού, χωρίς να το ρωτά. Θεωρεί δηλαδή, θεωρεί αυτονόητο σε πολύ μεγάλο βαθμό ότι πρέπει να αποφασίζουν οι γονείς για το παιδί και να κάνουν τις επιλογές τους εκείνοι για το παιδί τους. Όπως τα ίδια τα παιδιά λένε στην πορεία της θεραπείας τους, όταν και οι ίδιοι συνειδητοποιούν τι φταίει, οι γονείς σε μεγάλο βαθμό είναι τα δεκανίκια τους, τα συναισθηματικά δεκανίκια. Υπήρχε μια συναισθηματική εξάρτηση, η οποία πήρε μετά και ένα χαρακτήρα οικονομικής εξάρτησης δεδομένου ότι αυτά τα παιδιά δεν μπορούσαν να ζήσουν μόνα τους αντιμετωπίζοντας το φάσμα της ανεργείας και όλα τα κοινωνικά δεινά και έτσι σ'αυτή τη βάση της οικονομικής και συναισθηματικής εξάρτησης αργότερα αναπτύχθηκε και η εξάρτηση απ'τις ουσίες. Δεν μπόρεσαν δηλαδή αυτά τα παιδιά να πάρουν τη ζωή τους στα χέρια τους. Και δεν είναι δικιά τους ευθύνη. Η κοινωνία τους πέρασε το μήνυμα ότι δεν μπορούν να τα καταφέρουν. Κάποιοι μιλούν -ειδικά στη Γαλλία που μελετούν αυτό το φαινόμενο πάρα πολύ απ'την κοινωνική του άποψη- θεωρούν ότι υπάρχει το λεγόμενο «γκέτο της εφηβείας», οπού ο νέος μπαίνει στην εφηβεία, αλλά από'κει και πέρα κλείνεται σ'αυτό το γκέτο, δεν έχει μέλλον. Το σύστημα δεν του επιφυλάσσει κάτι που να του εμπνέει την πίστη ότι θα τα καταφέρει να ζήσει. Συνήθως υπάρχει σαν προοπτική η ανεργία, οι σπουδές προσανατολίζονται σ'αυτή την ανάγκη να εξασφαλίσει μια θέση και όχι στην ανάγκη να πραγματώσει δυνατότητες. Δεν μπορεί να έχει ουσιαστικά σχέσεις επικοινωνίας και αυτές οι σχέσεις μπαίνουν σ'αυτό το κλίμα του ανταγωνισμού, επιφανειακές εντελώς, και επομένως η ζωή του νέου, αυτού του έφηβου, γιατί στην εφηβεία γίνεται συνήθως αυτή η επιλογή των ουσιών, δεν έχει κανένα ουσιαστικό νόημα. Δεν του λέει τίποτα η ζωή του. Δεν αντέχει να ζει μ'αυτόν τον τρόπο, αισθάνεται την τανάλια της καθημερινότητας πάνω του, τη μιζέρια της καθημερινότητας μ'ένα αφόρητο τρόπο και επιπλέον αυτό που επίσης δεν αντέχει: την πίεση του κατεστημένου πάνω του. Ο έφηβος κάθε εποχής πάντα εξεγείρονταν απέναντι στο κατεστημένο, πάντα ύψωνε τη φωνή και το ανάστημά του για το άλλο, αυτό που τον ενέπνεε. Αυτή η στάση των νέων σήμερα είναι ακόμα πιο έντονη, πιο τραγική θα έλεγα γιατί εμπεριέχει, είναι υπονομευμένη εκ των προτέρων. Δεν μπορεί το παιδί μεγαλώνοντας σ'αυτές τις συνθήκες που είπαμε πριν να αντιπαρατάξει στο κατεστημένο κάτι άλλο. Να οραματιστεί μια άλλη κοινωνία. Γιατί αυτό που κάνει και με τις ουσίες και με πολλούς τρόπους, γιατί η φυγή του απ'αυτό το κατεστημένο του συστήματος παίρνει πολλές μορφές, αυτό που κάνει είναι να βγει στο περιθώριο. Και έτσι να υποδηλώσει την αντίθεσή του μ'αυτό που γίνεται μέσα στην κοινωνία. Κάνοντας αυτήν την επιλογή των ουσιών σ'αυτήν την ηλικία της εφηβείας ή της προεφηβείας, αυτό που ψάχνει μ'αυτή του την κίνηση είναι να είναι κάτι, να αποκτήσει μια ταυτότητα μέσα σε μια πραγματικότητα που του λέει ότι δεν είναι τίποτα, δεν έχει καμμία αξία. Ψάχνει επίσης να βρει μια ομάδα ανθρώπων να ενταχθεί, και αυτή η ομάδα των περιθωριακών έχει και το χαρακτηριστικό ότι είναι σε κόντρα με όλο το σύστημα το κοινωνικό. Ψάχνει επίσης ένα τρόπο να απαλύνει πάνω του, να ναρκώσει αν θέλετε, τις συνέπειες της κοινωνικής βίας που τις ζει πάρα πολύ έντονα απ'την τρυφερή ηλικία. Η βία μέσα στην οικογένεια έχει τεράστιες διαστάσεις: και σεξουαλική και φυσική και στην ελληνική οικογένεια, όπως επίσης και τη βία σε επίπεδο κοινωνικό, συγκρούσεων, πολέμων και λοιπά που προβάλλεται, μάλιστα και η τηλεόραση παίζει πολύ μεγάλο ρόλο σ'αυτό. Με τα ναρκωτικά αποκτά τη δυνατότητα να μην τα ζει πολύ έντονα όλα αυτά, να απαλύνει, να αμβλύνει την εντύπωσή τους στο πολύ ευαίσθητο, τον πολύ ελλειματικό ψυχισμό τους. Στον χώρο του περιθωρίου ελπίζει το παιδί αυτό να αποκτήσει σχέσεις. Να βρει ανθρώπους που θα μιλάει την ίδια γλώσσα μαζί τους. Να μοιραστεί πράγματα δικά του γιατί αυτό που παίρνει από την κοινωνική πραγματικότητα είναι ότι κανείς δεν τον καταλαβαίνει, ούτε μεσ'το σπίτι του ούτε έξω απ'αυτό. Ότι δεν υπάρχει καμμία πιθανότητα να ανταποκριθεί κανείς στις πραγματικές του ανάγκες και τις επιθυμίες. Βέβαια το τραγικό είναι ότι αφού κάνει αυτήν την κίνηση και αφού μπει στις ουσίες διαπιστώνει ότι όχι μόνο υπάρχει αυτό που χαρακτηρίζει την κοινωνική πραγματικότητα και στο περιθώριο, αλλά υπάρχει σε ακραίο βαθμό. Υπάρχει φοβερή σκληρότητα, αδιαφορία, αποξένωση, εξατομίκευση και όπου βέβαια εκεί διαπιστώνει ότι πέρα από την ουσία δεν μετράει τίποτ'άλλο. Η δόση του. Μπορεί να χτυπήσει δικό του πρόσωπο: τον αδερφό του ή τη μάνα του ας πούμε για να εξασφαλίσει την ουσία του. Και όπου εκεί η αίσθηση της αδυναμίας και της ανασφάλειας εντείνεται, παίρνει πολύ μεγάλες διαστάσεις, γιατί βέβαια η εξάρτηση του έχει υπονομεύσει, έχει φθείρει κάθε δυνατότητα αντίστασης σ'αυτή την πραγματικότητα. Επομένως θα πρέπει να δει κανένας τι είναι «εξάρτηση» σαν ένα πρόβλημα που λειτουργεί σε πολλά επίπεδα και η επιλογή των ουσιών να δει επίσης ότι μπορεί να γίνεται συνειδητά, με την έννοια ότι ξέρει το παιδί τι τον περιμένει, έχει δει φίλους να πεθαίνουν, έχει δει πάρα πολλούς γνωστούς στην πλατεία να σέρνονται εξαθλιωμένοι και δεν θα του άρεσε, όμως δεν είναι ελεύθερη επιλογή, ωθείται στο να την κάνει. Δεν αντέχει τον εαυτό του και την πραγματικότητα που ζει και προσπαθεί να ξεφύγει. Λένε τα παιδιά πολύ συχνά: «Να γεμίσω το κεφάλι μου για να μην καταλαβαίνω, να μη νιώθω το τι γίνεται γύρω μου. Να πάρω κάτι για να αισθανθώ ότι έχω μεγαλύτερη δύναμη και μεγαλύτερη αξία». Είναι λοιπόν μια κίνηση απελπισίας η επιλογή των ναρκωτικών και σαν τέτοια θα πρέπει να ερμηνευτεί. Όταν ωθείται ένα παιδί να πάρει ουσίες, όλοι μας θα πρέπει να αναρωτηθούμε πόσο έχουμε συμβάλλει σ'αυτή την κίνηση. Πόσο και μεις το σπρώξαμε να κάνει αυτό που κάνει. Και δεν το λέω αυτό για να πω ότι δεν ξέρει τι κάνει. Έχει τις ευθύνες του, αλλά δεν τις έχει μόνο εκείνο. Γι'αυτό λέω είναι κυρίως κοινωνικό φαινόμενο. Κάποιοι που θεωρούν ότι είναι πρόβλημα του εγκεφάλου δεν μπορούν να απαντήσουν στο πολύ απλό ερώτημα: «Τι συνέβη και παρουσιάζει τόσο μεγάλο πρόβλημα ο εγκέφαλος τόσων εκατομμυρίων παιδιών στην εποχή μας;». Κάτι που δεν υπήρχε πριν κάποιες δεκαετίες. Έγινε καμιά μετάλλαξη; Δεν παρουσιάζει πρόβλημα ο εγκέφαλος, το πρόβλημα το παρουσιάζει η κοινωνία και αυτό το κοινωνικό πρόβλημα, η κοινωνική κρίση, αποτυπώνεται στον ψυχισμό αυτών των παιδιών μ'ένα τρόπο δραματικό στις συγκεκριμένες περιπτώσεις. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η εξάρτηση από ουσίες είναι το προϊόν, το αποτέλεσμα της συνάντησης της κοινωνικής κρίσης με την ατομική, την προσωπική κρίση αυτού του παιδιού στην περίοδο της εφηβείας με τη διαμεσολάβηση όμως της κρίσης ολόκληρης της οικογένειας. Αυτά μας απασχολούν και στο θεραπευτικό πρόγραμμα, δηλαδή η θεραπεία περιλαμβάνει οπωσδήποτε μια προσπάθεια να βοηθηθεί το παιδί σε πολλά επίπεδα, να συνειδητοποιήσει το ίδιο γιατί έγινε τοξικομανής. Το γιατί και το πώς της δικιάς του εξάρτησης. Το τι έχει μεσολαβήσει, τι έχει συμβάλλει στο να κάνει την κίνηση, να μπει στη χρήση και μετά να συνεχίσει. Λένε πολλοί: «Πήρα από περιέργεια». Αν ρωτήσετε οποιονδήποτε τοξικομανή το πρώτο που θα σας πει είναι «από περιέργεια». Αν ρωτήσετε κάποιους γονείς θα πουν: «Οι κακές συναναστροφές, οι παρέες το παρέσυραν το παιδί μου». Οι παρέες, οι συναναστροφές, η έλξη του απαγορευμένου -θα σας πουν άλλοι «Αν ήταν νόμιμο δε θα το'παιρναν»- η μόδα, η εύκολη πρόσβαση στις ουσίες -τις βρίσκει πια πολύ εύκολα' είναι παράγοντες που έχουν συμβάλλει στο να δοκιμάσει αυτό το παιδί σε μια περίοδο που παιρνά την προσωπική του, την ψυχολογική του, την κρίση της εφηβείας τη λεγόμενη, που την παιρνούμε όλοι, την ξεπερνούν όμως τα πιο πολλά παιδιά, είναι λόγοι για να δοκιμάσει. Όχι για να γίνει τοξικομανής. Από το σύνολο των παιδιών που δοκιμάζουν -και είναι πολύ μεγάλος ο αριθμός- με τις έρευνες σε μαθητές και σε γενικό πληθυσμό, ένα ποσοστό περίπου 1 στους 5, 20% περίπου, δοκιμάζουν απαγορευμένες ουσίες. Δε γίνονται όλοι τοξικομανείς. Ευτυχώς. Ένα μικρό ποσοστό περνάει από τη δοκιμή στη χρήση και την εξάρτηση. Ε, αυτό το ποσοστό δεν πέρασε τυχαία, είχε λόγους. Και αυτούς πρέπει να κατανοήσει, όχι σ'ένα επίπεδο κοινωνιολογικής ανάλυσης απλά για να πει πόσο μεγάλη είναι η κρίση, αλλά σ'ένα επίπεδο συνειδητοποίησης του τρόπου που προσωπικά έζησε αυτήν την κρίση. Του τρόπου με τον οποίο το ίδιο το παιδί προσπάθησε να ξεφύγει απ'τον εαυτό του και τους άλλους. Όχι απλά τα βιώματα που είχε, αλλά το πώς λειτουργούσε ψυχολογικά και δεν μπόρεσε να ξεπεράσει αυτά τα βιώματα. Η θεραπεία απεξάρτησης περιλαμβάνει οπωσδήποτε μια παρέμβαση στο να αλλάξουν ψυχολογικές λειτουργίες. Να αλλάξει ο τρόπος που ζει τα πράγματα, που εκφράζεται συναισθηματικά, που σκέφτεται. Να αναπτύξει κριτική ικανότητα και έτσι να αλλάξει τις συμπεριφορές του. Να λειτουργήσει δηλαδή με τέτοιο τρόπο εσωτερικά που να μην αισθάνεται τα κενά, την ανοία, το ανικανοποίητο, την απογοήτευση, αλλά να μπορεί όλα όσα ζει να τα μεταβολίζει. Να μπορεί να πραγματώνει δυνατότητες και να παίρνει ικανοποίηση από αυτό που κάνει. Να μπορεί να επικοινωνεί με τους άλλους ανθρώπους, γιατί αυτό που χαρακτηρίζει την τοξικομανία είναι η απόλυτη αποξένωση. Δεν μπορεί να έχει επαφή με κανένα. Θα'θελε αλλά δεν μπορεί. Να μπορεί δηλαδή να κάνει σχέσεις και συλλογικά να αλλάζει τα πράγματα. Συλλογικά να διεκδικεί, να πετυχαίνει στόχους και να παίρνει τη χαρά της ανθρώπινης παρουσίας, τη χαρά της ανθρώπινης δράσης. Και σιγά σιγά να ξεπερνάει και την ανασφάλειά του μέσα σ'αυτή τη διαδικασία. Να πιστεύει περισσότερο και στον εαυτό του και έτσι να κάνει και πράγματα που άλλοι δεν μπορούν να τα κάνουν. Και είναι πολύ μεγάλη ικανοποίηση σε όσους δουλεύουν σε χώρους απεξάρτησης όταν βλέπουν αυτά τα παιδιά που όταν πλησιάζουν το πρόγραμμα είναι τελείως ανασφαλή, έχουν απαξιώσει σε τρομακτικό βαθμό τον εαυτό τους, στην πορεία να αλλάζουν. Γιατί η απεξάρτηση αυτό είναι: διαρκής αλλαγή σε όλα τα επίπεδα, του μυαλού, του συναισθήματος, της συμπεριφοράς, της στάσης ζωής. Η προσπάθειά μας είναι αυτό το παιδί που έζησε με αυτό τον καταστροφικό τρόπο την κρίση, την κοινωνική και την ατομική, να δώσει ένα ουσιαστικό νόημα στη ζωή του.Να μπορεί πια να αντιμετωπίζει δυσκολίες και προβλήματα. Να μην ψάχνει ένα τρόπο να ξεφύγει. Να μην ακούει τόσο πολύ και τόσο εύκολα το κάλεσμα των σειρήνων, είτε είναι τηλεοπτικές οι σειρήνες είτε είναι κοινωνικές ή άλλου τύπου. Να μπορεί να τα ακούει όλα πολύ κριτικά και να τα επεξεργάζεται με το δικό του τρόπο και να αποκτά μια στάση έτσι θαρραλέα απέναντι σ'όλα αυτά τα ζητήματα. Αυτό γίνεται. Είναι δυνατό. Και αυτό που θέλω να τονίσω είναι ότι η θεραπεία απεξάρτησης μολονότι είναι δύσκολη, είναι δυνατή. Σ'όλα αυτά, σ'όλες αυτές τις δεκαετίες που δουλεύουμε στο «18 Άνω» με τοξικομανείς στο επίπεδο και της θεραπείας, έχουμε δει τόσο μεγάλες αλλαγές, τόσο θεαματικές που αν θέλετε αυτή ήταν και η αμοιβή μας. Αυτό μας έδωσε το κουράγιο να συνεχίσουμε και να ξεπερνάμε εμπόδια και έτσι να αναπτύσσουμε παρά τις δυσκολίες και τα προβλήματα καινούριες δομές για να ανταποκριθούμε στο αίτημα. Όλο και πιο πολλά παιδιά πια ζητούν θεραπεία. Και είναι πολύ χαρακτηριστικό. Αυτό ανακοινώθηκε πρόσφατα στη συνέντευξη τύπου για την έκθεση του ΟΗΕ σε σχέση με τα ναρκωτικά. Έχει ανακοινωθεί και από το ευρωπαϊκό παρατηρητήριο για τα ναρκωτικά ότι αυξάνεται ο αριθμός των ατόμων που ζητούν να ενταχθούν σε θεραπευτικό πρόγραμμα, των παιδιών δηλαδή που θέλουν να μεγαλώσουν, να κοινωνικοποιηθούν, που θέλουν ν'αλλάξουν και έτσι να μην παίρνουν ναρκωτικά. Γιατί αν αλλάξει αυτό το παιδί δε θα'χει κανένα λόγο να παίρνει ναρκωτικά, δεν τά'χει ανάγκη. Δεν τα παίρνει γιατί του τα δίνει ο έμπορος. Ψάχνει να τα βρει. Δεν είναι τόσο ανόητο που να το παρασύρουν οι άλλοι. Οι υποτροπές που γίνονται, γίνονται επειδή τα παιδιά κάποια στιγμή δεν αντέχουν άλλο και αναζητούν τις ουσίες. Είναι ελάχιστες οι περιπτώσεις που άλλοι ασκούν την πίεση πάνω τους. Οι υποτροπές που θεωρούνται από πάρα πολλούς σχεδόν ταυτόσημο με τη θεραπεία, κάθε θεραπεία περιλαμβάνει και περιόδους υποτροπής, οφείλονται όχι τόσο στο ίδιο το παιδί, στον ίδιο το θεραπευόμενο όσο σε προβλήματα που παρεμβάλλονται και εμποδίζουν τη θεραπεία του. Θα αναφέρω ενδεικτικά μερικά από αυτά. Είπαμε ότι η θεραπεία απεξάρτησης αποβλέπει στο να μπορέσει αυτό το παιδί να αλλάξει τον τρόπο της ζωής του και να ενταχθεί στο κοινωνικό σύνολο. Και λέω «ενταχθεί» και όχι «επανενταχθεί» γιατί στη σημερινή εποχή που μπαίνουν πολύ νωρίς τα παιδιά στα ναρκωτικά δεν έχουν προλάβει να ενταχθούν. Είναι δηλαδή αποκλεισμένοι, περιθωριοποιημένοι πριν μπουν μεσ'το κοινωνικό σύνολο. Για να ενταχθεί λοιπόν πρέπει να βρει μια δουλειά, να ζήσει ανεξάρτητα. Να βρει και μια στέγη, να διαβιώσει ανεξάρτητα από την οικογένεια. Να αποκτήσει και οικονομική ανεξαρτησία και επίσης να αναπτύξει δραστηριότητες που να δίνουν νόημα στη ζωή του. Να του δίνουν ικανοποίηση, είτε αυτές είναι καλλιτεχνικές είτε άλλου τύπου. Η σημερινή κοινωνία δεν του δίνει αυτή την ευκαιρία. Δεν του δίνει δουλειά και υπάρχει πολύ μεγάλο πρόβλημα να αποκτήσουν εργασία, ενώ υπάρχουν προγράμματα μέσω του ΟΑΕΔ με επιδότηση απ'τον ΟΑΕΔ σε επιχειρήσεις να προσλάβουν τοξικομανείς αποθεραπευμένους με τη βεβαίωση προγράμματος αναγνωρισμένου, δεν το κάνουν και δηλώνουν οι περισσότεροι από αυτούς ότι δεν θέλουν τοξικομανείς και η επιδότηση δεν είναι κίνητρο γι'αυτούς. Ακόμα και εκείνοι που είναι πιο ευαισθητοποιημένοι και προσλαμβάνουν αποθεραπευμένους τους κρατούν όσο κρατάει η επιδότηση. Δεν θέλουν καμμία σχέση μαζί τους. Ένα άλλο πρόβλημα πολύ μεγάλο γι'αυτά τα παιδιά που γίνεται παράγοντας υποτροπής είναι τα δικαστήρια, οι δικαστικές εκκρεμότητες. Τα δικαστήρια γίνονται συνήθως την περίοδο που είναι η φάση της κοινωνικής τους επανένταξης στο τέλος της θεραπείας τους. Έχουν προηγηθεί τα αδικήματα για τα οποία κατηγορούνται πολλά χρόνια πριν. Γίνονται συνήθως την περίοδο που είναι εξαρτημένοι. Εκδικάζονται πολύ αργότερα. Όταν λοιπόν εκδικάζονται υπάρχει μια στάση πάρα πολύ σκληρή απ'την πλειοψηφία των δικαστών. Ελάχιστες είναι οι εξαιρέσεις που αντιμετωπίζουν αυτά τα παιδιά πολύ ανθρώπινα για πάρα πολλούς λόγους. Και γιατί δεν ξέρουν. Δεν ξέρουν τι σημαίνει τοξικομανείς, δεν ξέρουν τη δυνατότητα αλλαγής, θεωρούν ότι θα μείνει άρρωστος για όλη του τη ζωή και γιατί υπάρχει η προκατάληψη απέναντί του. Συμμερίζονται δηλαδή, αν θέλετε, τη στάση την κοινωνική απέναντι σ'αυτά τα παιδιά, τη στάση του ρατσισμού απέναντι στους τοξικομανείς και τους καταδικάζουν σε εξοντωτικές ποινές. Εξοντωτικές και οικονομικά, τα πρόστιμα που βάζουν, αλλά και από πλευρά ποινής, φυλάκιση που βάζουν. Το άλλο πρόβλημα που επίσης αντιμετωπίζουν αυτά τα παιδιά σ'αυτή την περίοδο είναι η συνέπειες της χρήσης στη ζωή τους και στην υγεία τους. Έχουν προβλήματα υγείας πολύ σοβαρά. Ηπατίτιδες. Κυρίως η ηπατίτιδα C κάνει θραύση. Έκτος ελαχίστων εξαιρέσεων -και είναι προς τιμήν τους- λειτουργών υγείας, γιατρών και άλλων στο ΕΣΥ που αναλαμβάνουν τη φροντίδα αυτών των παιδιών, γενικά το σύστημα υγείας της χώρας μας αντιμετωπίζει και σ'αυτό το επίπεδο με προκατάληψη αυτά τα παιδιά. Και άλλα προβλήματα υγείας και με επείγοντα χαρακτήρα επίσης δεν αντιμετωπίζονται ισότιμα με όλους τους άλλους. Σ'αυτό πρέπει τονίσουμε και το ιδιαίτερο πρόβλημα που συμβαίνει στην εποχή μας από τη συνύπαρξη της εξάρτησης από ουσίες με την ψυχική διαταραχή. Πολλοί είναι οι παράγοντες που έχουν κάνει να αυξηθεί αυτό το ποσοστό της λεγόμενης «συνοσηρότητας». Ένας απ'αυτούς τους παράγοντες είναι ότι τα παιδιά κάνουν χρήση των συνθετικών ουσιών: χάπια, έκστασι και όλα τα άλλα, κοκκαΐνη, χασίς σε μεγάλες ποσότητες και για μεγάλο διάστημακ ενοχοποιούνται για ψυχιατρικού τύπου διαταραχές είτε με τη μορφή της κατάθλιψης είτε με τη μορφή της ψύχωσης, ψυχωτικών επεισοδίων. Και μιλάω για σοβαρές διαταραχές και όχι για απλά άγχος, πανικό, φοβίες κτλ. Συνυπάρχουν λοιπόν συχνά. Ένας άλλος παράγοντας που μπορεί να έχει αυξήσει το ποσοστό είναι το γεγονός ότι ζούμε σε μια εποχή που η στάση της κοινωνίας απέναντι σε οποιαδήποτε διαταραχή ψυχική έχει ο καθένας μας, είναι να πάρει ένα φάρμακο. Να πάρει ψυχοφάρμακα. Η κατανάλωση ψυχοφαρμάκων έχει αποκτήσει τραγικές διαστάσεις. Είναι γνωστό το πρόγραμμα που πάει να εφαρμόσει, που θα εφαρμόσει ο Μπους στα σχολεία της Αμερικής όπου θα κάνει ένα screening όλων των μαθητών -56 εκατ. μαθητές- για το αν έχουν πιθανότητα να αναπτύξουν ψυχική διαταραχή και θα τους δώσει φάρμακα. Προβλέπεται απ'το πρόγραμμα να πάρουν ψυχοφάρμακα. Υπάρχει λοιπόν μια στάση, έχουν παίξει πολύ μεγάλο ρόλο οι εταιρίες ψυχοφαρμάκων σ'αυτό, μια στάση ανοιχτή στο φάρμακο. Θεωρείται λύση, για πολλούς η μοναδική. Έτσι λοιπόν η χρήση των ουσιών από πολλούς εξαρτημένους γίνεται μ'αυτή τη λογική. Στα πλαίσια όπως λέμε της αυτοΐασης. Να πάρω την ηρωίνη σα φάρμακο, αντικαταθλιπτικό ή αντιψυχωσικό, για να μην έχω την κατάθλιψη ή να μην ακούω τις φωνές. Είναι ένας άλλος λόγος που έχει αυξηθεί τρομερά η συνοσηρότητα. Αυτά λοιπόν τα παιδιά που έχουν διπλό πρόβλημα, αντιμετωπίζονται με διπλή προκατάληψη και πρέπει να πω ότι και στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας η στάση είναι πολύ ρατσιστική σε γενικές γραμμές, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων. Και πρέπει ν'αλλάξει αυτό, γιατί το πρόβλημα μεγαλώνει διαρκώς. Στο «18 Άνω» που είναι ένα στεγνό πρόγραμμα -στεγνό με την έννοια ότι δε δίνουμε υποκατάστατα, όμως το στερητικό σύνδρομο το αντιμετωπίζουν τα παιδιά που εντάσσονται στο δικό μας πρόγραμμα και με κάποια φαρμακευτική αγωγή για τα συμπτώματα της στέρησης και για όσο διάστημα κρατούν αυτά και με ιατρική παρακολούθηση- το θεμέλιο αν θέλετε της θεραπείας στο «18 Άνω» είναι η ψυχοθεραπεία όλων των τύπων. Και η κλασική με το λόγο, ατομική ή ομαδική, αλλά και άλλες μορφές της από την δραματοθεραπεία μέχρι την τέχνη. Και σε μας η τέχνη παίζει ένα πολύ καθοριστικό ρόλο. Στο «18 Άνω» εμείς δεχόμαστε αυτά τα παιδιά και είναι και το μόνο πρόγραμμα γιατί στις θεραπευτικές κοινότητες δεν προβλέπεται να εντάσσονται παιδιά διπλής διάγνωσης. Τα δεχόμαστε, αλλά παρ'όλα αυτά υπάρχουν περίοδοι που ταλαιπωρούνται πάρα πολύ αυτά τα παιδιά με συνοσηρότητα όταν στην κλινική τους εικόνα προέχει η ψυχική διαταραχή. Εκεί δεν γίνονται αποδεκτά για την αντιμετώπιση αυτού του επείγοντος προβλήματος από τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας είτε στα ψυχιατρεία είτε στα γενικά νοσοκομεία που έχουν ψυχιατρικούς τομείς. Και κει η στάση είναι «Να πάτε σ'ένα πρόγραμμα». Μα πώς μπορεί να πάει ένα παιδί σ'ένα πρόγραμμα απεξάρτησης, όταν το μόνο που θέλει είναι να πεθάνει; Έχει κάνει ή σκοπεύει να κάνει απόπειρα αυτοκτονίας γιατί έχει κατάθλιψη. Πώς μπορεί να πάει σε ένα πρόγραμμα απεξάρτησης όταν ζει σ'ένα κόσμο του παραληρήματος; Πρέπει λοιπόν να γίνουν πολλά σ'αυτόν τον τομέα και δεν έχουν γίνει ακόμα, αλλά ακόμα και αυτά τα παιδιά το ελπιδοφόρο είναι ότι γίνονται καλά. Γίνονται καλά και από το πρόβλημα της ψυχικής διαταραχής και από το πρόβλημα της εξάρτησης από ουσίες και όταν απεξαρτηθούν, είναι όπως όλοι οι άλλοι άνθρωποι, χωρίς να υπάρχουν τα κατάλοιπα αυτής της διαταραχής, για την οποία μπορεί να βασανίστηκαν επί χρόνια - της διαταραχής της ψυχικής εννοώ. Γίνονται λοιπόν καλά και αυτό πιστεύω πρέπει να τονίσουμε. Η εμπειρία η δική μας το επιβεβαιώνει: δεν υπάρχουν ανίατοι ασθενείς. Δεν είναι απαγορευτικό ή ανασταλτικό, όπως θέλετε, η ηλικία. Σημασία έχει αυτός ο άνθρωπος είτε έχει λίγους μήνες, λίγα χρόνια ή πολλά χρόνια στα ναρκωτικά να το πάρει ο ίδιος απόφαση και να βρει ένα πρόγραμμα που του ταιριάζει. Να αποφασίσει δηλαδή ν'αλλάξει τη ζωή του, τον τρόπο της ζωής του. Εάν το αποφασίσει και εάν βρει το πρόγραμμα που του ταιριάζει έχει πάρα πολύ μεγάλες πιθανότητες -θα έλεγα σ'ένα ποσοστό 70-80%- να απεξαρτηθεί και να επανενταχθεί κοινωνικά. Και λέω ένα ποσοστό 70-80%, γιατί το 20-30% που είναι το ποσοστό των υποτροπών σ'εμάς, των υποτροπών των παιδιών που δεν καταφέρνουν να ολοκληρώσουν την επανένταξη ή τη φάση της ψυχολογικής απεξάρτησης, τη δεύτερη φάση. Το μεγαλύτερο ποσοστό οφείλεται σε προβλήματα κοινωνικά. Αυτά που είπαμε πριν. Οφείλονται δηλαδή σε λόγους που έχουν να κάνουν με τη στάση της κοινωνίας, αλλά και της οικογένειάς τους απέναντι στα παιδιά. Και σ'αυτό το σημείο θέλω να πω, να τονίσω ότι αν η απεξάρτηση ισοδυναμεί με μια στάση συνεχούς αλλαγής, αυτή η αλλαγή πρέπει να περιλαμβάνει οπωσδήποτε και την οικογένεια. Δε μπορεί να σταθεί το παιδί μακριά απ'τα ναρκωτικά αν γυρίσει σε μια οικογένεια που δεν έχει αλλάξει, ενώ το ίδιο το παιδί έχει αλλάξει. Θα αναπτυχθούν τέτοια δυναμικά μεσ'την οικογένεια που θα το ωθήσουν να ξαναπάρει πάλι ουσίες. Γι'αυτό και όλα τα θεραπευτικά προγράμματα -και το «18 Άνω»- παρεμβαίνει στην οικογένεια συστηματικά και αυτό βοηθάει τη θεραπεία του παιδιού, αλλά πρέπει να πω ότι ανακουφίζει και την ίδια την οικογένεια. Γιατί όταν έχεις παιδί που παίρνει ουσίες όλη η οικογένεια λειτουργεί εξαρτητικά. Και υπάρχει πολύ δυστυχία σ'αυτήν την οικογένεια. Η δυστυχία δεν οφείλεται μόνο στο ότι έχουν οικονομικά εξαντληθεί, ότι κάθε στιγμή μπορεί να χάσουν το παιδί τους. Ζουν μ'αυτό το φάσμα του θανάτου πάνω απ'το κεφάλι τους διαρκώς. Η κοινωνική πίεση πάνω τους είναι πάρα πολύ μεγάλη. Ο στιγματισμός δεν αφορά μόνο το παιδί τους. Αφορά και την ίδια την οικογένεια. Στιγματίζουν και τους συγγενείς. Μπαίνουν και οι οικογένειες στο περιθώριο. Είναι ουσιαστικά κοινωνικά αποκλεισμένες, στερημένες από κάθε χαρά. Έχουν ανάγκη λοιπόν αυτών των παρεμβάσεων που θα τις βοηθήσουν να μη λειτουργούν εξαρτητικά, να μπορέσουν να δουν τη ζωή και από μια άλλη σκοπιά, όχι μόνο απ'αυτή της εξάρτησης του παιδιού τους, να απελευθερωθούν και αυτές οι ίδιες οι οικογένειες από πάρα πολλές αγκυλώσεις, πάρα πολλές δεσμεύσεις, πάρα πολλές προκαταλήψεις επίσης, πολλούς μύθους, πολλά στερεότυπα. Και να βρουν αυτές σαν οικογένειες νόημα στη ζωή τους. Να ανατρέψουν και αυτές σαν οικογένειες πάρα πολλά πράγματα στο εσωτερικό τους. Να κάνουν και οι οικογένειες τη ρίξη τους με πολλά κατάλοιπα απ'το παρελθόν τους. Το'χουν λοιπόν ανάγκη. Η εμπειρία μας είναι ότι ανταποκρίνονται στο κάλεσμα των προγραμμάτων των θεραπευτικών. Οι γονείς στο «18 Άνω» μας στηρίζουν σ'ένα πολύ μεγάλο βαθμό και στο διεκδικητικό τομέα ας πούμε, στο διεκδικητικό πλαίσιο, γιατί χρειάζεται να διεκδικούμε διαρκώς για να μπορεί να υπάρχει και να αναπτύσσεται το πρόγραμμα, αλλά μας στηρίζουν και από την άποψη ότι ανταποκρίνονται στις ανάγκες της θεραπείας των παιδιών τους και των αλλαγών των δικών τους. Έχουμε δει το εξής και είναι πολύ εντυπωσιακό. Είναι ένα πρόσφατο εύρημα και ανοίγει δρόμους και στο πεδίο της θεραπείας. Δουλέψαμε σε ομάδες γονιών ή κατά ζευγάρια στους γονείς για ένα διάστημα. Μόνο με τους γονείς ή μόνο μέσα στις ομάδες των γονιών, ενώ τα παιδιά τους δεν ήθελαν να μπουν σε πρόγραμμα, δεν ήθελαν να ακούσουν για πρόγραμμα. Και διαπιστώσαμε ότι μετά από κάποιο διάστημα -κατά μέσο όρο 6 μήνες- τα παιδιά μετακινήθηκαν γιατί άλλαξαν πράγματα μεσ'την οικογένεια. Μετακινήθηκαν και ζήτησαν να μπουν σε πρόγραμμα. Αυτό είναι πολύ ενθαρρυντικό γιατί όλοι ξεκινούν απ'αυτό: «Τι να κάνω, είμαι απελπισμένος, το παιδί μου δε θέλει». Δε θέλει γιατί υπάρχουν λόγοι. Αν αλλάξουν... Κανένα παιδί δεν αγαπάει να ζει μες στη μιζέρια. Μες στην εξαθλίωση. Αν αυτοί λοιπόν αλλάξουν κι αν τα ίδια τα παιδιά δουν λίγο φως θα προσελκυστούν προς το πρόγραμμα και θα το ζητήσουν τα ίδια τα παιδιά και η εμπειρία μας το επιβεβαιώνει. Έχουμε δεκάδες γονείς αυτή τη στιγμή που ανήκουν σ'αυτή την κατηγορία και που έχουν αρχίσει πια να ζουν μεσ'την ελπίδα με αυτήν την προοπτική. Τώρα στα παιδιά που είναι ήδη στο πρόγραμμα οι παρεμβάσεις στην οικογένεια, οι ομάδες γονιών, γίνονται παράλληλα με την θεραπεία των παιδιών τους. Αλλά αυτό που θέλω να τονίσω είναι ότι θα πρέπει να σπάσει αυτό το στερεότυπο ότι φταίει η οικογένεια. Δε φταίει μόνο η οικογένεια. Ενέχεται στην εγκατάσταση του προβλήματος. Έχει και αυτή την κρίση της και την έχει βιώσει μ'ένα τρόπο τόσο έντονο που αποτυπώθηκε πάρα πολύ οδυνηρά στον ευαίσθητο ψυχισμό των παιδιών τους. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που έχουν συντελέσει. Το ερώτημα πολλών γονιών, ιδιαίτερα μητέρων, «Τι λάθος έκανα και το παιδί μου πήρε ναρκωτικά;» είναι ένα ερώτημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί με πολύ μεγάλη σοβαρότητα για να πειστεί αυτή η μητέρα ότι δε φταίει μόνο αυτή γιατί το παιδί της πήρε ναρκωτικά. Μπορεί η ίδια μητέρα, η ίδια οικογένεια, αν ζούσε σε μια άλλη εποχή να μην είχε ένα παιδί που πήρε ναρκωτικά. Είναι φαινόμενο της εποχής. Είναι φαίνομενο αυτής της κοινωνίας. Η τοξικομανία είναι ένα πρόβλημα της νεωτερικότητας. Έχει ιστορική διάσταση: πάντα έκαναν οι άνθρωποι χρήση ουσιών απ'τα πανάρχαια χρόνια σ'όλες τις κοινωνίες. Η τοξικομανία όμως με το χαρακτήρα και τις διαστάσεις που έχει σήμερα είναι φαινόμενο των 2-3 τελευταίων αιώνων. Τα δικαστήρια επιβάλλουν βαριές ποινές στους τοξικομανείς; Συνήθως βαριές ποινές. Σε κάποιες περιπτώσεις εξοντωτικές ποινές. Εξοντωτικές και απ'την άποψη της κράτησης και απ'την άποψη των χρηματικών ποσών που απαιτούνται. Και εκείνο που είναι πολύ απογοητευτικό και λειτουργεί ως παράγοντας υποτροπής, στρεσογόνο θα έλεγα, είναι η στάση των δικαστών. Η απαξιώση αυτών των παιδιών. Στο «18 Άνω», το τμήμα Κοινωνικής Επανένταξης που πρέπει να πω ότι έχει αυτή τη στιγμή 140 μέλη -140 παιδιά δίνουν τη μάχη της κοινωνικής επανένταξης- όταν πρόκειται να γίνει μια δίκη και το κάθε παιδί θεωρεί ότι το αφορά προσωπικά, δημιουργείται μια ομάδα η οποία παραβρίσκεται στο δικαστήριο. Μπορεί να φτιάξει και ένα κείμενο στο οποίο αποτυπώνεται η αγωνία τους με την έννοια ότι προσπαθούν να περάσουν κάποια μηνύματα: πόσο έχουν αλλάξει και τι αντιπροσωπεύει αυτή η αλλαγή για τους ίδιους και την κοινωνία. Και παραβρίσκονται στο δικαστήριο και συχνά ζητούν να μιλήσουν. Υπήρξαν περιπτώσεις -και είναι προς τιμή αυτών των δικαστών- που τους άκουσαν, συγκινήθηκαν και το αποτέλεσμα ήταν ευνοϊκό, αλλά και η στάση άλλαξε. Αυτό όμως δεν αποτελεί κανόνα. Υπάρχει γενικά μια πολύ αρνητική στάση και βέβαια έχει να κάνει με την άγνοια αλλά όχι μόνο μ'αυτήν. Η κρίση που έχει βγει στην επιφάνεια στο χώρο των δικαστών πιστέυω ότι αποκαλύπτει και άλλες παραμέτρους του προβλήματος, άλλες αιτίες. Και λέτε ότι λόγω της κρίσης επιβάλλονται εξοντωτικές ποινές; Αυτή την εποχή η ποινές είναι εξοντωτικές και τα παιδιά μας αισθάνονται πάρα πολύ φόβο. Θα'λεγα αρκετά από αυτά αντιμετωπίζουν με πανικό την προοπτική μιας δίκης που θα έχει μια τόσο αρνητική έκβαση. Είναι πραγματικά τρομερό να έχει γίνει μια τόσο μεγάλη προσπάθεια και να βλέπει κανείς την υποτροπή να έρχεται. Γιατί μετά από αυτό πραγματικά το να ξαναπάνε στις ουσίες είναι ζήτημα χρόνου αν τα παιδιά πάνε στη φυλακή είτε γιατί η ποινή προβλέπει τόση φυλακή είτε γιατί το χρηματικό πρόστιμο είναι τόσο μεγάλο που δεν μπορούν να το δώσουν. Δεν τους δίνουν αναστολή δηλαδή; Ναι, ναι. Οι ποινές είναι τρομερές. Ή σας λέω το χρηματικό ποσό, 4,5,6 χιλιάδες ευρώ! Που να τα βρούνε αυτά τα παιδιά που μπορεί να είναι άνεργα ή προέρχονται από οικογένειες που είναι πάρα πολύ φτωχές ή εξοντωμένες οικονομικά όλα αυτά τα χρόνια που τα παιδιά ήταν στην εξάρτηση ή έχουν τόσες πολλές υποχρεώσεις που δεν τα βγάζουν πέρα. Και μου λέγατε ότι πιάσανε κάποιον με λίγο χασίς και... Υπάρχουν παιδιά που είναι στην πρώτη φάση της προσπάθειάς τους. Αυτό τον καιρό έτυχε να συλληφθούν. Ένα απ'αυτά δικάστηκε με 11 χρόνια φυλακή. Είχε δύο δόσεις ηρωίνη πάνω του και κάποια ποσότητα χασίς. Δηλάδη όλη τη σκληρότητα τη βγάζουν στα παιδιά. Είναι φανερό ότι για το σύστημα ο τοξικομανής είναι ο αποδιοπομπαίος τράγος. Είναι αυτός που φορτώνεται όλη την κρίση. Φταίει αυτός για όλα τα κοινωνικά δεινά. Και σ'αυτή την περίπτωση λειτουργεί με ακόμα πιο δραματικό τρόπο αυτός ο μηχανισμός δημιουργίας εξιλαστηρίων θυμάτων της κρίσης. Το το προφίλ που μας κάνετε των εξαρτημένων παιδιών δείχνει ότι πρέπει να είναι πολύ ευαίσθητα. Είναι πάρα πολύ ευαίσθητα. Είναι πάρα πολύ ασταθή συναισθηματικά: έχουν μεταπτώσεις. Είναι τα πολύ νευρικά παιδιά, τα ανικανοποίητα παιδιά, τα δύσκολα παιδιά. Αλλά έχουν τρομερή ευαισθησία. Αυτό για μας είναι η ευαλωτότητα: ένας πολύ ευπαθής ψυχισμός λόγω αυτής της ευαισθησίας. Δεν μπορούν να σταθούν μέσα σε μια πραγματικότητα στηριγμένοι στις δυνάμεις τους. Αισθάνονται ότι δεν θα τα καταφέρουν. Και έχουν πάρει και το μήνυμα ότι δεν θα τα καταφέρουν, αυτό είναι το τραγικό. Και τώρα αυτή η εξέγερση που κάνουν, με τον τρόπο που την κάνουν, πολλές φορές χρησιμοποιείται για άλλους λόγους, εννοώ στο οικονομικό-πολιτικό πλέον πλαίσιο. Και βέβαια. Μια πολύ σοβαρή διάσταση του προβλήματος των ναρκωτικών είναι και η πολιτική. Και η ιδεολογική διάσταση. Αυτά τα παιδιά που εξεγείρονται, ας το πούμε βάζοντας εισαγωγικά στην εξέγερση, ενάντια σ'αυτό το σύστημα, σ'αυτή την πραγματικότητα που τους πληγώνει, που δεν την αντέχουν, τελικά χρησιμοποιούνται απ'το ίδιο το σύστημα για τις ανάγκες του. Μέσα απ'τη δικιά τους εξάρτηση εξασφαλίζεται για το σύστημα ο κοινωνικός έλεγχος. Ο έλεγχος των πιο δύσκολων, των πιο απαιτητικών κοινωνικών στρωμάτων. Αυτών των νεολαίων δηλαδή που δεν σκύβουν το κεφάλι, που απαιτούν, που καταγγέλουν, που είναι ανήσυχοι, δεν βολεύονται μ'αυτή την πραγματικότητα. Παίρνοντας τα ναρκωτικά μένουν στη γωνία τους. Δεν διεκδικούν πια καμία αλλαγή. Κι έτσι το σύστημα ανενόχλητο μπορεί να εξασφαλίζει τα κέρδη του μέσα απ'την υπόθεση αυτή, γιατί, να μη ξεχνάμε, ακόμα και κρατικοί μηχανισμοί βρίσκονται μέσα στο εμπόριο των ναρκωτικών. Και κρατικοί θεσμοί, όχι μόνο μηχανισμοί. Επομένως έχουν διπλό όφελος: και οικονομικό, αλλά και πολιτικό. Εξασφαλίζουν τον έλεγχό τους. Τον έλεγχο της συμπεριφοράς τους. Και μη ξεχνάμε ότι ζούμε σε μια εποχή που η βιοεξουσία αποβλέπει στο να ελέγχει με κάθε τρόπο σε όλα τα επίπεδα και σε όλες τις εκφάνσεις της τη ζωή μας. Όλων των ανθρώπων. Πολύ περισσότερο των πιο ανήσυχων. Η επαρχία είναι ριγμένη κάπως; Η επαρχία είναι πάρα πολύ ριγμένη με την έννοια ότι όλοι διαπιστώνουμε από τις διάφορες έρευνες που έρχονται στην επιφάνεια και τις συζητήσεις που γίνονται για τα πορίσματα αυτών των ερευνών, ότι η διάδοση των ναρκωτικών είναι πάρα πολύ μεγάλη σε όλες τις επαρχιακές πόλεις, ιδιαίτερα εκεί που υπάρχουν λιμάνια, στα νησιά, δεν υπάρχουν θεραπευτικά προγράμματα. Και δεχόμαστε εκκλήσεις, εναγώνιες θα έλεγα, από γονείς και τα ίδια τα παιδιά που ζητούν να ενταχθούν σε πρόγραμμα, αλλά δεν έχουν αυτή τη δυνατότητα. Δεν μπορούν να ξεσπιτωθούν και να έρθουν στην Αθήνα ή αν ξεσπιτωθούν για πόσο διάστημα θα μπορούν να μένουν εδώ και να παρακολουθεί το παιδί τους το πρόγραμμα; Γιατί σε μας η πρώτη φάση που κρατάει 3 μήνες είναι εξωτερική. Καμιά φορά μπορεί να κρατήσει και παραπάνω γιατί δεν υπάρχουν θέσεις, είναι λίγες σχετικά οι θέσεις, σε σχέση με τη ζήτηση πάντα, της εσωτερικής διαμονής. Πόσο μπορούν να μείνουν και με τι κόστος; Αλλά ακόμα και αν είναι διατεθειμένοι να το κάνουν αυτό είναι πρακτικά αδύνατο για κάποιους ανθρώπους να πηγαινοέρχονται αν είναι πολύ απομακρυσμένες οι περιοχές. Είναι λοιπόν πολύ αναγκαίο να γίνουν προγράμματα θεραπευτικά, να λειτουργήσουν, θεραπευτικά προγράμματα. Δεν εννοώ συντήρησης, δεν εννοώ προγράμματα υποκαταστάτων. Αυτά θα μου επιτρέψετε να μην τα πω θεραπευτικά προγράμματα. Είναι προγράμματα που αντιμετωπίζουν με το δικό τους τρόπο και τη δική τους λογική, τη λογική του περιορισμού της βλάβης, αντιμετωπίζουν το πρόβλημα. Δεν είναι όμως θεραπεία αυτή η αντιμετώπιση. Θεραπεία σημαίνει απεξάρτηση. Να μπορεί να ζει χωρίς ναρκωτικά. Όχι παίρνοντας νόμιμα τα ναρκωτικά, γιατί αυτό έχει άλλες συνέπειες: να παραμείνει στο περιθώριο, να παραμείνει αποκλεισμένος και να είναι ένα θεσμοποιημένο περιθώριο. Να του δίνεις την ουσία του για να σε αφήνει ήσυχο. Που βέβαια η εξάρτηση είναι τέτοια, είναι τέτοια διαδικασία που δε θα αφήσει κανέναν ήσυχο και γι'αυτό πολλά παιδιά παίρνουν και τη νόμιμη ουσία και την παράνομη ουσία. Αυτό είναι η εξάρτηση: δε σου φτάνει ότι και να πάρεις. Το κεφάλι πρέπει να γεμίζει 24 ώρες το 24ωρο με ο,τιδήποτε, ό,τι βρεις μπροστά σου. Νόμιμες και παράνομες ουσίες. Εγώ θέλω να τονίσω και κάτι άλλο. Θέλω να τονίσω ότι πέρα απ'τα ναρκωτικά, υπάρχει και το αλκοόλ. Και στη σημερινή εποχή το αλκοόλ έχει τεράστια διάδοση ιδιαίτερα στους νέους. Για πολλούς απ'αυτούς το αλκοόλ είναι η πρώτη ουσία με την οποία έρχονται σε επαφή και μετά παιρνούν στα ναρκωτικά. Σχεδόν σε όλους τους τοξικομανείς στην εποχή μας, το αλκοόλ είναι μια ουσία χρήσης. Δηλαδή παίρνοντας ηρωίνη, παίρνοντας χασίς, παίρνοντας χάπια, ταυτόχρονα καταναλώνουν και αλκοόλ. Και το φοβερό είναι ότι η ίδια η κοινωνία ενθαρρύνει τη χρήση του αλκοόλ. Για ποια πρόληψη μπορεί να μιλήσει κανένας; Το αλκοόλ παίζει πολύ μεγάλο ρόλο επίσης και στα θέματα των υποτροπών. Σχεδόν όλες οι υποτροπές ξεκινούν με αλκοόλ και μετά περνούν στις άλλες ουσίες. Χρειάζεται λοιπόν να δούμε και αυτόν τον παράγοντα. Και να δούμε ότι αν δεν γίνεται τίποτα στο επίπεδο αυτό της πρόληψης του αλκοολισμού, ενέχονται πολλοί παράγοντες, μεταξύ των οποίων και οι εταιρίες παραγωγής οινοπνευματωδών ποτών που δε θα επέτρεπαν ποτέ να δουν τα κέρδη τους να μειώνονται. Και ανοίγει κανείς την τηλεόραση και θέλει να πιεί. Γιατί για να έχεις κατακτήσεις σε ωραίες γυναίκες, για να είσαι αποδεκτός κοινωνικά, για να περνάς καλά πρέπει να πίνεις αλκοόλ. Και μάλιστα δυνατό. Η τηλεόραση παίζει πολύ σημαντικό ρόλο επίσης και στην εγκατάσταση της τοξικομανίας. Μην ξεχνάμε ότι η τηλεοπτική εικόνα είναι πολύ δυνατή και αιχμαλωτίζει το νέο. Αυτό το νέο που είπαμε δεν είναι ευχαριστημένος απ'τη ζωή του, δεν του κάνει η ζωή του, όλα είναι μουντά, όλα είναι μίζερα. Παγιδεύεται λοιπόν στην τηλεοπτική εικόνα και στα δικά της είδωλα και έτσι αναπτύσσει ανάγκες, οργανώνει τη ζωή του με βάση τις ανάγκες που του δημιουργεί αυτό το μέσο, η τηλεόραση. Οι επιλογές του, τα πρότυπά του είναι τα αστέρια της τηλεόρασης. Ο τρόπος της ζωής του δομείται πολύ συχνά με βάση αυτά που προβάλλονται που αποτελούν χαρακτηριστικά της ζωής που προβάλλεται στην τηλεόραση. Οι καταναλωτικές του ανάγκες επίσης. Και έτσι θα μπορούσαμε να πούμε ότι το μεγάλο όχημα φυγής απ'την πραγματικότητα είναι η ίδια η τηλεόραση, η οποία επιπλέον λειτουργεί καταστροφικά και στον ψυχισμό του απ'την άποψη ότι τον εξατομικεύει σε ακραίο βαθμό: είναι αυτός με την τηλεόρασή του. Μόνος του. Υποκαθιστά τις ανθρώπινες σχέσεις, τις ασχολίες, τα ενδιαφέροντα, ένα άνοιγμα στον κόσμο. Και έτσι τον παγιδεύει ακόμα περισσότερο. Η προβολή των ναρκωτικών απ'την τηλεόραση με τον τρόπο που γίνεται δημιουργεί θα'λεγα την έλξη των ναρκωτικών. Είτε τα προβάλλει μ'ένα τρόπο που προκαλεί έτσι αποστροφή είτε τα προβάλλει θεοποιώντας τα έτσι, μυθοποιώντας τα. Οπωσδήποτε όμως, είτε στη μια περίπτωση είτε στην άλλη, ουσιαστικά τα προπαγανδίζει. Χρειάζεται πάρα πολύ προσοχή η προβολή του προβλήματος των ναρκωτικών από την τηλεόραση. Θα πρέπει να γίνεται πρώτα απ'όλα με επιστημονικό πνεύμα, με αντικειμενικότητα, χωρίς να κινητοποιεί το συναίσθημα του άλλου και με το σκοπό να προβάλλει κάποια μηνύματα αντικειμενικά. Δηλαδή μηνύματα που πηγάζουν μέσα απ'την μελέτη του προβλήματος και όχι μηνύματα που προσαρμόζονται σε διάφορες ανάγκες που έχουν να κάνουν με διάφορα κέντρα. Μιλώντας προηγουμένως, είπατε για τα προγράμματα «υποκατάστασης». Για τους ανθρώπους που δεν είναι τόσο δυνατοί ωστέ να αποφασίσουν να μπουν σ'ένα «στεγνό πρόγραμμα». Δεν είναι ένα είδος αντιμετώπισης, με την έννοια της μείωσης της δόσης; Τα προγράμματα υποκατάστασης που στην Ελλάδα παρουσιάζονται πια σαν πανάκεια εφαρμόζονται απ'τη δεκαετία του 60 στο εξωτερικό, σ'όλες τις χώρες. Και σ'αυτά καλούνται να ενταχθούν οι άνθρωποι που δεν τα καταφέρνουν στα «στεγνά προγράμματα» ή οι άνθρωποι που έχουν πάρα πολύ σοβαρούς λόγους: μια γυναίκα που είναι έγκυος και φοβάται ότι θα γεννήσει το παιδί της με στερητικό σύνδρομο, οι άνθρωποι που έχουν σοβαρές αρρώστιες, σοβαρά προβλήματα να συνυπάρχουν, υπάρχουν δηλαδή συγκεκριμένες περιπτώσεις. Και γι'αυτές τις περιπτώσεις λογικό και ανθρώπινο να υπάρχουν και τα σχετικά προγράμματα. Στην εποχή μας, πρέπει να σημειώσω σ'αυτό το σημείο, η αποτελεσματικότητά τους δεν είναι αυτή που προβάλλεται. Αν μπορούσαν να λύσουν το πρόβλημα θα είχαν επιβληθεί σαν η μόνη μέθοδος αντιμετώπισης. Σ'όλο τον κόσμο συνήθως ένα μικρό ποσοστό των ανθρώπων που καταφεύγουν σ'αυτά τα προγράμματα υποκατάστασης καταφέρνουν να σταματήσουν τη χρήση ουσιών κάποια στιγμή ή καταφέρνουν να παίρνουν μια μικρή ποσότητα συντήρησης και να έχουν τη δουλειά τους, την οικογένειά τους, μια κοινωνική ζωή. Ένα πολύ μικρό ποσοστό. Οι περισσότεροι δεν τα καταφέρνουν και κάνουν χρήση πολλών ουσιών νόμιμων και παράνομων ταυτόχρονα. Παράλληλη χρήση δηλαδή. Η προβολή αυτών των προγραμμάτων, με τον τρόπο που γίνεται σήμερα -ακούμε μάλιστα από πολιτικά πρόσωπα να δημιουργηθούν προγράμματα μεθαδόνης για να μην πεθαίνουν τα παιδιά, να υπάρχουν προγράμματα στις γειτονιές για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της τοξικομανίας- αυτές οι θέσεις δεν υποδηλώνουν μονάχα άγνοια του πραγματικού προβλήματος της εξάρτησης από ουσίες, αλλά εντάσσονται, νομίζω, στη λογική που υπάρχει να εξασφαλιστεί ο κοινωνικός έλεγχος των τοξικομανών. Να τους δώσουμε το ναρκωτικό τους για να μας αφήσουν ήσυχους. Όσο πιο άγρια γίνεται η κοινωνία, όσο μειώνεται ή μηδενίζεται η ανοχή στο διαφορετικό, όσο πιο μεγάλος ο ρατσισμός στους «διαφορετικούς», τόσο μεγαλώνουν οι φωνές που λένε «Δώσ'τους τη μεθαδόνη». Δεν έχει λοιπόν πίσω του καμιά αντίληψη δημοκρατίας, φιλελεύθερης αντιμετώπισης. Νομίζω ότι υπάρχει πολύς αντιανθρωπισμός και η τάση να ελεγξούμε με το χημικό νάρθηκα της ουσίας όλους αυτούς τους ανθρώπους. Οι λίστες που προβάλλονται στην Ελλάδα, 2 χιλιάδες, 3 χιλιάδες και όλο και μεγαλώνουν, έχουν να κάνουν μ'αυτή την αντίληψη που καλλιεργήθηκε και η οποία κάνει τους απελπισμένους τοξικομανείς να στρέφονται προς τα εκεί. Γιατί κοιτάξτε, αυτό το παιδί που πήρε ναρκωτικά είναι εξ ορισμού ένα παιδί με πολύ μεγάλη ανασφάλεια. Δεν πιστεύει ότι θα τα καταφέρει. Για να ξεκινήσει το πρόγραμμα χρειάζεται να πειστεί ότι θα τα καταφέρει. Να υπάρχουν δηλαδή προγράμματα και να υπάρχει το μήνυμα ότι είσαι ικανός να απεξαρτηθείς. Ότι δεν γεννήθηκες για να πεθάνεις τοξικομανής και ότι τελικά το μέλλον σου δεν είναι για να παίρνεις ουσίες. Ότι υπάρχουν και άλλες δυνατότητες. Αν πειστεί και μπει σε μια διαδικασία που σιγά σιγά θα μεγαλώνει η εκτίμησή του, θα μετράει πιο πολύ ο εαυτός του, θα του δίνει πιο πολύ αξία, θα προχωρήσει και θα τα καταφέρει. Η πλειοψηφία των παιδιών που στρέφονται στη μεθαδόνη είναι παιδιά που δεν πιστεύουν καθόλου στον εαυτό τους, που έχουν περάσει από φυλακές, που η κοινωνία τους έχει γυρίσει την πλάτη, που βιώνουν πάρα πολύ έντονα το ρατσισμό, με πολύ απελπισία και είναι αυτή η απόγνωση που μεγαλώνει τις λίστες. Πρέπει όμως να πω ότι τον τελευταίο καιρό -και είναι πολύ ενθαρρυντικό το γεγονός- πολλά παιδιά που είναι στη μεθαδόνη έρχονται να εξασφαλίσουν τη δυνατότητα, να κλείσουν ένα ραντεβού για να ξεκινήσουν «στεγνό» πρόγραμμα, να απεξαρτηθούν και αυτό το κάνουν έχοντας στο μυαλό τους να ζητήσουν από το πρόγραμμα συντήρησης, στο οποίο είναι ήδη ενταγμένα αυτά τα παιδιά, να βάλουν σαν στόχο το να το μηδενίσουν. Και αυτό γίνεται και στη μεθαδόνη και πολύ περισσότερο στο άλλο υποκατάστατο που εφαρμόζεται σε πολλά προγράμματα, τη Β πρενολφίλη, το σουμπουτέξ. Πολλά παιδιά ζητούν να μηδενίσουν για να ενταχθούν μετά στο στεγνό πρόγραμμα του «18 Άνω» και ήταν πάρα πολύ σημαντική μια εμπειρία που πρόσφατα είχαμε σε μια εκδήλωση της ραδιοφωνικής ομάδας της κοινωνικής επανένταξης του «18 Άνω» στο Νέο Ηράκλειο, όπου ο γιατρός που είναι επικεφαλής ενός τέτοιου προγράμματος υποκατάστασης μαζί με πολλά παιδιά από το πρόγραμμα μίλησαν, λέγοντας ότι προσβλέπουν σαν ένα τόπο ελπίδας το να φτάσουν αυτά τα παιδιά στην κοινωνική επανένταξη. Να έχουν δηλαδή φύγει απ'την υποκατάσταση και να περάσουν στην απεξάρτηση. Άρα η υποκατάσταση δεν τους έδωσε κάποια δυνατότητα να σταθούν κάπως στα πόδια τους το ίδιο; Εμάς αυτό μας είπαν ακόμα και ηρωινομανείς που παίρνουν ηρωίνη, αλλά με κρατική χορήγηση στην Ελβετία. Δηλαδή ότι τους έδωσε τη δυνατότητα να ξεφύγουν απ'την καθημερινή αναζήτηση της ουσίας, δηλαδή απ'τους εμπόρους, από τις ουσίες αυτές που ήταν πολύ νοθευμένες που έβαζαν στον οργανισμό τους. Κοιτάξτε, είναι δύο ζητήματα. Αυτό που θίγετε είναι πάρα πολύ σημαντικό και θα πρέπει να το δούμε αυτό για τους θανάτους και τις νοθευμένες ουσίες. Πρώτα απ'όλα η εξάρτηση είναι μια διαδικασία εξαιρετικά βασανιστική. Δεν είναι μια διαδικασία απλή. Και δεν έχει να κάνει αυτό το αίσθημα με το ότι είμαι εξαρτημένος από μια ουσία ή από πολλές ουσίες με το ότι είμαι εξαρτημένος από έναν έμπορο με τα πλοκάμια του. Δεν είναι μόνο αυτό. Είναι ότι δεν ορίζω τη ζωή μου. Ότι όταν θα έχω το στερητικό δεν μπορώ να κάνω τίποτ'άλλο παρά να ψάχνω τη δόση μου. Ότι για να την εξασφαλίσω πρέπει να κάνω πολλές αβαρίες στη συνείδησή μου, να αλλάξω σαν άνθρωπος πια. Να φτάσω εκεί που να μην αναγνωρίζω τον εαυτό μου. Και απ'αυτήν την άποψη δεν πιστεύω ότι υπάρχουν ευτυχισμένοι τοξικομανείς ακόμα και όταν τους δίνεται νόμιμα η δόση τους. Δεν υπάρχουν. Σας είπα ότι για αυτούς τους ανθρώπους που μένουν στη συντήρηση είναι λύση ανάγκης. Είναι απλά ένας τρόπος να επιβιώνουν όχι όμως για να ζουν μια ανθρώπινη ζωή. Λέτε ότι γλιτώνουν από την παρανομία ας το πούμε. Κι αυτό χρειάζεται επανεξέταση το θέμα. Είναι οι λόγοι για τους οποίους επιβλήθηκαν τα προγράμματα υποκατάστασης. Να μην εξαρτάσαι από τους εμπόρους, να μην μπαίνεις σε παραβατικότητα για την εξασφάλιση της δόσης και να μπορείς να ζεις μια κοινωνική ζωή. Αυτοί οι στόχοι σ'ένα πολύ μεγάλο βαθμό παραμένουν στο επίπεδο της θεωρίας. Στην πράξη, ακριβώς επειδή ο εξαρτημένος πρέπει να γεμίζει διαρκώς το κεφάλι του και επειδή είναι μια πολύ ατομική διαδικασία -με άλλη ποσότητα γεμίζει ο ένας, με άλλη ο άλλος- και δεν υπάρχει κανένα πρόγραμμα υποκατάστασης που να σου δίνει όσο θέλεις για να είναι διαρκώς γεμάτο το κεφάλι σου, θα πας και στην παρανομία. Θα πάρεις και την παράνομη ουσία. Θα εμπλακείς επομένως σ'αυτά τα κυκλώματα. Θα μου πείτε σε μικρότερο βαθμό. Παραμένει όμως ένα πρόβλημα υπαρκτό. Όσο για τη νοθευμένη ηρωίνη, η εμπειρία έχει δείξει και σ'αυτό μόνο εμπειρικά μπορούμε να μιλάμε, καμία έρευνα δεν μπορεί να το αποδείξει αυτό που βγήκαν και είπαν οι αρμόδιοι σε προηγούμενες εποχές σα συμπέρασμα ότι οι θάνατοι στην Ελλάδα μειώθηκαν επειδή υπάρχουν προγράμματα μεθαδόνης. Οι θάνατοι οφείλονται συνήθως στο συνδυασμό ουσιών: αλκοόλ, ηρωίνη, χάπια και όχι στη νοθευμένη. Μπορεί να οφείλονται επίσης στην πολύ καθαρή ηρωίνη. Την ηρωίνη που πέφτει στην αγορά και δεν προλαβαίνει να νοθευτεί γιατί αυτοί που τη βγάζουν στην αγορά θέλουν γρήγορα να την ξεφορτωθούν. Μπορεί ας πούμε να είναι κάποιοι από τους αστυνομικούς που έπεσε στα χέρια τους και θέλουν να την ξεφορτωθούν, μπορεί να είναι άλλοι στον μηχανισμό αυτό τον κρατικό της καταστολής αλλά πάντως δεν είναι μόνο η νοθευμένη ηρωίνη. Οι θάνατοι στην Ελλάδα, νομίζω, θα πρέπει να ειδωθούν με πάρα πολύ κριτικό πνεύμα, γιατί πράγματι δε δηλώνονται οι θάνατοι από ναρκωτικά. Δεν ξέρουμε πόσοι πεθαίνουν από ναρκωτικά. Υπάρχουν έτσι σαν αιτίες θάνατου πάρα πολλά παθολογικά αίτια, αναγράφονται στα νοσοκομεία, που βέβαια πίσω απ'όλα αυτά υπήρχε το πρόβλημα των ναρκωτικών. Να το δούμε λοιπόν με πολύ προσοχή και να δούμε επίσης ότι τα παιδιά που παραμένουν εξαρτημένα ζουν, όπως λέμε, με δανεικό χρόνο. Παρατείνεται για κάποιο διάστημα η ζωή τους, αλλά το φάσμα του θανάτου παραμένει απειλητικό πάνω τους. Όσο εμπλέκονται με τις ουσίες παραμένει πάνω απ'το κεφάλι τους σαν δαμόκλειος σπάθη. Μην θριαμβολογούμε λοιπόν για τη μείωση του αριθμού των θανάτων είτε την αποδίδουμε στα προγράμματα μεθαδόνης είτε όχι. Σημασία έχει να απεξαρτηθούν για να μπορεί κανένας να μιλάει για την ελπίδα. Εσείς έχετε πολλούς «παλιούς», οι οποίοι τώρα έχουν ενταχθεί κανονικά στη ζωή; Έχουμε πάρα πολλούς, πάρα πολλούς που έχουν φτιάξει τη ζωή τους. Πάρα πολλούς που δημιουργούν στο χώρο τον καλλιτεχνικό σε πάρα πολλούς τομείς. Υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι κανουν καριέρα στο εξωτερικό, οι οποίοι έχουν περάσει απ'το πρόγραμμα. Υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι έχουν απεξαρτηθεί, οι οποίοι διεκδικούν μια θέση θεραπευτή στο πρόγραμμα. Αρκεί να σας πω ότι σ'αυτή τη διαδικασία προσλήψεων που ξεκινάει τώρα, ένας μεγάλος αριθμός των αιτήσεων προέρχεται από παιδιά που έχουν ολοκληρώσει το πρόγραμμα και που πληρούν τις προϋποθέσεις -που είναι τουλάχιστον ένα χρόνο μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος να έχουν δουλέψει αλλού, να έχουν περάσει από άλλη δουλειά. Δηλαδή να μην είναι μια λύση εύκολη, ανάγκης το να επιλέξουν το χώρο του προγράμματος επειδή δε βρίσκουν άλλο εργοδότη. Αλλά να έχουν δοκιμαστεί στο χώρο τον παραγωγικό, να έχουν ζήσει στην κοινωνία, να έχουν σταθμίσει τα δεδομένα, να έχουν στο μεταξύ αποκτήσει και την κατάλληλη εκπαίδευση και τώρα πια να διεκδικούν ένα ρόλο μέσα στην θεραπευτική ομάδα, να βοηθήσουν και άλλα παιδιά. Θα'ναι δύσκολη η συνέντευξη σ'αυτά τα παιδιά αλλά όσοι μπουν σ'αυτή τη διαδικασία θα καταλάβουν γιατί εμείς είμαστε τόσο αισιόδοξοι. Κατακτούν την ωριμότητα. Σ'αυτά τα παιδιά, τα απεξαρτημένα, που διεκδικούν, που έχουν πια μια κριτική σκέψη, που έχουν κατακτήσει τη συλλογικότητα, βλέπει κανείς αυτό που λέμε χαρά της ζωής. Μπορεί να είναι δύσκολη η ζωή, αλλά έχει σημασία να τη χαίρεσαι παλεύοντας ενάντια στις δυσκολίες. Και έτσι να μιλάς για την ελευθερία. Όχι γιατί όλα πάνε καλά και γιατί η κοινωνία είναι μια κοινωνία της ελευθερίας. Είναι όλο και πιο καταπιεστική η κοινωνία. Αλλά τουλάχιστον μπορούμε να τα βλέπουμε όλα αυτά με καθαρό βλέμμα και με πολύ αξιοπρέπεια. Με ανάστημα να παλεύουμε για ν'αλλάξουμε τα πράγματα. Και λέτε ότι είναι άτομα που έχουν ικανότητες; Τεράστιες ικανότητες. Και πραγματικά θα'θελα να το καταλάβουν όλοι αυτό. Ας δώσουν την ευκαιρία στα παιδιά να τις αποδείξουν και τότε θα συμφωνήσουν μ'εμάς που δουλεύουμε και τα ζούμε καθημερινά αυτά τα παιδιά, ότι στο βαθμό που έχουν δουλέψει αυτήν την ευαισθησία που υπήρχε στο ψυχολογικό υπόστρωμα της εξάρτησής τους, μπορούν να την χρησιμοποιήσουν μ'ένα τρόπο πάρα πολύ θετικό και πάρα πολύ δημιουργικό πια. Όχι για να καλύπτουν τα κενά τους με τις ουσίες. Με βάση αυτή τη συζήτηση που κάναμε τώρα, η συζητήση μαλακών-σκληρών ναρκωτικών είναι μια συζήτηση σε λάθος βάση; Ακριβώς. Σίγουρα τα μαλακά ναρκωτικά, τα λεγόμενα μαλακά ναρκωτικά, φαρμακολογικά διαφέρουν από τα σκληρά. Δεν υπάρχει καμμιά αμφιβολία γι'αυτό. Όμως το ζήτημα της τοξικομανίας δεν είναι ένα ζήτημα φαρμακολογίας. Η κοινωνική διάσταση του προβλήματος επιβάλλει πολύ προσοχή στα μηνύματα που θα περάσουμε στους νέους σήμερα. Όταν ένας νέος πνίγεται, είναι στα 13-14, δεν αντέχει τον εαυτό του και την πραγματικότητα που ζει: την κοινωνική, τη σχολική τη γενικότερη, η ζωή του είναι άδεια, αισθάνεται ανικανοποίητος. Εάν είναι πολύ διαθέσιμες οι ουσίες, νόμιμες, γιατί να μην πάρει ουσίες; Αφού πιέζεται από την κρίση. Στο βαθμό που αναγνωρίζουμε ότι η χρήση ουσιών και η εξάρτηση απ'αυτές είναι ένα φαινόμενο κρίσης, είναι υποκριτικό να λέμε ότι η ελεύθερη διάθεση των ναρκωτικών, η νομιμοποίησή τους, είναι λύση. Μπορούμε να πούμε όμως πως είτε με απαγόρευση είτε χωρίς απαγόρευση πάλι υπάρχει αφθονία. Καταλαβαίνετε τις διαστάσεις που θα πάρει όταν δεν υπάρχουν οι φραγμοί που υπάρχουν τώρα. Εγώ δεν πιστεύω ότι η καταστολή λύνει προβλήματα. Δημιουργεί προβλήματα. Έχει αποτύχει άλλωστε διεθνώς. Ακόμα και στο επίπεδο του να πιάσουν τις ουσίες, ούτε 10% της διακινούμενης ποσότητας διεθνώς. Όμως ούτε το αντίθετο λύνει τα προβλήματα, η νομιμοποίηση. Απ'αυτή την άποψη το να μιλάμε για ναρκωτικά νόμιμα ή παράνομα, είναι ένας αποπροσανατολισμός. Το ζήτημα δεν είναι να διαχειριστούμε το πρόβλημα το κοινωνικό προς τη μια κατεύθυνση ή προς την άλλη, που και οι δύο είναι αδιέξοδες, αλλά να πάμε στη ρίζα του. Εκεί να παρέμβουμε. Εκεί δηλαδή που μπαίνουν οι βάσεις τις προσωπικότητας του παιδιού, εκεί που διαμορφώνονται οι όροι της ζωής μας. Της ζωής όλων μας. Εκεί να κάνουμε τις αλλαγές μας. Εκεί να γίνουν οι ρίξεις και οι ανατροπές που θα επιτρέψουν σε ένα νέο άνθρωπο σήμερα να αντέξει αυτή τη δύσκολη ζωή και στο παρόν, αλλα και στο μέλλον. Απ'την άλλη μεριά οι Ολλανδοί που εφάρμοσαν τα coffee shops -τα οποία τα περιορίζουν τώρα- λένε ότι τα καταφέρνουν με αυτόν τον τρόπο, ότι δεν ανέβηκε η χρήση της κάνναβης σε σχέση με το μέσο ευρωπαϊκό όρο, δεν υπάγεται στα ίδια επίπεδα. Και απ'την άλλη καταφέρανε να απεμπλέξουν τα δύο εμπόρια και να μην πηγαίνει ο χρήστης απ'το χασίς στην ηρωίνη. Κοιτάξτε αυτό που κατάφερε η Ολλανδία είναι να διατηρήσει σταθερό των αριθμό των ηρωινομανών. Το μόνο. Εκείνο όμως που κατάφερε επίσης -και είναι καταστροφικό- είναι ότι η χώρα έγινε κέντρο εμπορίου ναρκωτικών, όλων των ναρκωτικών. Η Ολλανδία όμως έχει ένα άλλο στοιχείο, που μας ανακοινώθηκε πριν 2 χρόνια. Επί ελληνικής προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης είχε γίνει ένα διήμερο όπου είχαν έρθει οι Ολλανδοί να παρουσιάσουνε τα πορίσματα της δικιάς τους έρευνας πάνω στο που βρίσκεται το πρόβλημα στη χώρα τους. Και κει λοιπόν ανακοινώθηκε ότι υπάρχει πολύ μεγάλη δυσκολία να ελέγξουν το πρόβλημα ως προς τις νέες συνθετικές ουσίες. Γιατί μπορεί να παραμένει σταθερός ο αριθμός των ηρωινομανών, αυξάνεται ραγδαία όμως ο αριθμός των νέων που παίρνουν τις ψυχοδραστικές ουσίες, τις καινούριες, τις συνθετικές που είναι και πολύ καταστροφικές πέραν των άλλων, δεν είναι μόνο εξαρτητικές. Δημιουργούν τεράστια προβλήματα και σε επίπεδο ψυχιατρικής συμπτωματολογίας και ταυτόχρονα συνδυάζονται όλα αυτά με όλες τις ουσίες. Γιατί στη σημερινή εποχή είναι δύσκολο να πούμε ότι η κατάσταση πάει καλά βλέποντας το δείκτη σε σχέση με μια ουσία. Σχεδόν κανένας τοξικομανής δεν παίρνει μόνο μια ουσία. Παλιότερα υπήρχε ο ηρωινομανής, υπήρχαν άλλοι που έπαιρναν σε όλη τους τη ζωή χασίς, υπήρχαν άλλοι χαπάκηδες. Τώρα όλοι παίρνουν όλα, γιατί ακριβώς αυτό που θέλουν είναι να γεμίζουν το κεφάλι με ό,τι βρουν μπροστά τους. Δεν κάνουν επιλογή. Ό,τι βρουν μπροστά τους. Πώς μπορούμε λοιπόν να κρίνουμε την κατάσταση μόνο απ'το γεγονός ότι σε μια παράμετρο το πρόβλημα έχει άλλες διαστάσεις; Πέρα απ'αυτό νομίζω ότι η τελευταία τους απόφαση, ν'αλλάξουν το καθεστώς σε σχέση με τα coffee shops, έχει να κάνει μ'αυτό το γεγονός. Ότι η διάδοση της χρήσης είναι μεγάλη, είναι τόσο μεγάλη που δεν μπορούν πια να πουν ότι έχουμε μεν ένα πρόβλημα, αλλά περιορίζεται στους χώρους όπου γίνεται ανεκτό το πρόβλημα. Έχει αρχίσει ν'αποκτά διαστάσεις σ'όλη την κοινωνία και κυριώς σ'αυτό το επίπεδο: ότι όλη η κοινωνία λειτουργεί σαν ένα κέντρο διεθνούς εμπορίου πια. Αυτή η ιδέα ότι το χασίς είναι το πρώτο βήμα προς την ηρωίνη προκύπτει απ'την εμπειρία σας ή εντάσσεται στο πλαίσιο που εξηγήσατε προηγουμένως, ότι πολλοί εντάσσονται αλλά λίγοι... Κοιτάξτε η θεωρία της λεγόμενης «κλιμάκωσης», ότι δηλαδή άμα πάρεις χασίς θα φτάσεις οπωσδήποτε στην ηρωίνη, δεν ισχύει. Δεν υπάρχει όμως ούτε ένας τοξικομανής που να μην έχει πάρει χασίς. Από τα παιδιά τα δικά μας σας λέω με βάση την εμπειρία μας. Ίσως υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι δοκιμάζουν και μένουν εκεί. Στις προηγούμενες εποχές ήταν μεγαλύτερος αυτός ο αριθμός. Στη σημερινή εποχή με το χαρακτήρα που έχει πάρει το φαινόμενο είναι δύσκολο να μείνει ένα παιδί σε μια ουσία απ'τη στιγμή που θα μπει στον κόσμο των ουσιών. Εκεί κυκλοφορούν όλα. Γιατί πια δεν είναι πια η χρήση, λειτουργεί μέσα απ'τη χρήση. Έχει ανθρώπους γύρω του που επίσης λειτουργούν μέσα απ'τη χρήση. Δε μπορεί να λειτουργήσει με κανέναν άλλον. Έτσι λοιπόν η ζωή του καθορίζεται από την ουσία. Το αν αυτή θα είναι μαλακή ή σκληρή είναι ένα δεύτερο γύρισμα. Το σημαντικό είναι αυτό: ότι για να περάσει καλά πρέπει να πάρει μια ουσία. Ότι το να σηκωθεί απ'το κρεβάτι και ν'αποκτήσει μια κοινωνικότητα, να δει ανθρώπους, να συναναστραφεί, να πάει ακόμα στη δουλειά, του χρειάζεται κάτι. Στο βαθμό που μπαίνει αυτό στη ζωή του, ένας τρίτος εξωτερικός παράγοντας, τότε έχει μπει στη λειτουργία της ουσίας, τον ενδιάμεσο, το μεσολαβητή. Θα τον οδηγήσει και σε άλλους πιο ισχυρούς μεσολαβητές. Γιατί να μείνει μονάχα σε μια ουσία που του προκαλεί απλώς ευφορία και να μην περάσει σε μια πιο δυνατή ουσία. Και έτσι πια εγκαθίσταται η εξάρτηση. Αυτός είναι ο κίνδυνος. Μπορεί να μη γίνει σ'όλα τα παιδιά, αλλά κανείς δεν ξέρει σε ποιο θα γίνει. Πάντως απ'την έρευνα τη δική μας που κάναμε προκύπτει πως είτε έχουμε να κάνουμε με πολιτική «zero tolerance», δηλαδή μηδενική ανοχή που είναι η αμερικανική πολιτική και η πολιτική στις σκανδιναβικές χώρες στην Ευρώπη, είτε έχουμε να κάνουμε με ακραία αντιαπαγορευτική πολιτική, όπως είναι της Ολλανδίας, το πρόβλημα υπάρχει. Δηλαδή παρουσιάζεται και στις ίδιες διαστάσεις και εδώ και εκεί. Ακριβώς. Και αυτό είναι το χαρακτηριστικό της τοξικομανίας την εποχή της παγκοσμιοποίησης. Παγκοσμιοποιείται και το ίδιο το φαινόμενο. Και παγκοσμιοποιείται και στο επίπεδο που λέτε: δηλαδή είναι τα ίδια ποσοστά είτε η πολιτική είναι κατασταλτική είτε είναι αντιαπαγορευτική. Παγκοσμιοποιείται όμως και σ'ένα άλλο επίπεδο: χώρες παραγωγής οπίου ή άλλων ναρκωτικών -που είναι συνήθως υπανάπτυκτες χώρες- και χώρες ανεπτυγμένες -οι μητροπόλεις οι ιμπεριαλιστικές- έχουν περίπου τον ίδιο αριθμό αναλογικά με τον πλήθυσμό τους, τα ίδια ποσοστά τοξικομανών. Η τοξικομανία δηλαδή έχει αποκτήσει διαστάσεις παγκόσμιες και αυτό δε γνωρίζει σύνορα πια. Είναι ένα τόσο βαθύ κοινωνικό φαινόμενο που ξεπερνάει τις κυβερνήσεις... Ακριβώς. Βέβαια τις ξεπερνάει, αυτό όμως δε σημαίνει ότι δεν το χρησιμοποιούν αυτό το ζήτημα. Γιατί αν πάρουμε ας πούμε το Αφγανιστάν, η παραγωγή οπίου πολλαπλασιάστηκε τα τελευταία χρόνια. Η παραγωγή, η διάθεση στην παγκόσμια αγορά. Ε, και αυτό βέβαια σημαίνει πάρα πολλά: πώς χρησιμοποιείται και πώς τα ίδια κέντρα που την παράγουν και τη διαθέτουν σε ένα επίπεδο διεθνές, είναι τα ίδια κέντρα που μιλούν για τον πόλεμο ενάντια στα ναρκωτικά. Και είναι αυτό που λέγαμε πριν για τον κοινωνικό έλεγχο. Ο καλύτερος κοινωνικός έλεγχος είναι μέσα απ'τις ουσίες. Όπου βέβαια εκεί μένει στη γωνιά του και δεν ενοχλεί κανέναν. Τον ενοχλεί σε άλλο επίπεδο, τον βγάζει απ'τη μέση. Τα παιδιά κατά κάποιο τρόπο είναι «πιόνια» σε τέτοιου είδους γεωπολιτικές στρατηγικές; Δε θα μπορούσαμε νομίζω να χαρακτηρίσουμε έτσι τη λέξη πιόνια, αλλά χρησιμοποιούνται. Ευρύτατα. Με κάθε τρόπο. Δηλαδή στο όνομά τους και για το συμφέρον τους υποτίθεται, εφαρμόζονται πολιτικές και εξασφαλίζονται συμφέροντα: οικονομικά, πολιτικά, ιδεολογικά. Γι'αυτό χρειάζεται πάρα πολύ προσοχή αυτό το πρόβλημα. Δεν είναι πιόνια. Όχι. Και εγώ δεν πιστεύω ότι μπορούμε να πούμε ότι ο τοξικομανής δεν έχει βούληση, δεν ξέρει τι κάνει και δεν μπορεί ν'αποφασίσει. Δεν είναι έτσι τα πράγματα. Είναι ένα παιδί που μπορεί να έχει πολλούς περιορισμούς από την άποψη ότι η ίδια η εξάρτηση του αφαιρεί δυνατότητες να ορίσει τον εαυτό του, αλλά που μπορεί όμως κάποια στιγμή να μπει σε μια διαδικασία να τα ανατρέψει όλα αυτά. Και να τα ανατρέψει ριζικά. Όχι δεν είναι πιόνια και δεν επιτρέπεται κανείς να χρησιμοποιεί τέτοιες αντιλήψεις και να επιβάλλει να χαράζει πολιτικές μ'αυτές τις αντιλήψεις. Θέλω να πω και κάτι άλλο, γιατί είχαμε μια τραγική εμπειρία πριν λίγους μήνες σαν πρόγραμμα με όλη αυτή την προκατάληψη που υπάρχει απέναντι στα παιδιά, την αρνητική εικόνα. Κάποιοι γονείς επηρεασμένοι απ'αυτό έχουν μια πολύ σκληρή στάση απέναντι στα παιδιά τους και όχι βέβαια σε μεγάλη έκταση ακόμα, αλλά φοβάμαι για το μέλλον. Δηλαδή είχαμε πατέρα που σκότωσε το παιδί του. Το παιδί του ήταν στην επανένταξη. Ήταν στη φάση υποτροπής για διάφορους λόγους που είχαν να κάνουν και με την δικιά του ευαισθησία και με προβλήματα που αντιμετώπιζε εκείνη την εποχή. Και σ'εκείνη τη φάση, πριν καν αποκτήσει ένα ξεκάθαρο χαρακτήρα ή έκβαση, πριν βρει το χρόνο να βγει απ'την υποτροπή, τον σκότωσε. Έγινε θέμα το καλοκαίρι. Παραδόθηκε στην αστυνομία και στη συνέχεια, πάρα πολύ σύντομα, ο πατέρας βγήκε απ'τη φυλακή. Και απλά δίνει το παρόν του. Είναι μια στάση απέναντι στο πρόβλημα και των δικαστών. Μα πως είναι δυνατόν; Αυτό ήταν ανθρωποκτονία. Δίνει απλά το παρόν στο αστυνομικό τμήμα. Σημαίνει πάρα πολλά σε πολλά επίπεδα. Εσείς δεν είχατε όμως σ'αυτή τη φάση επαφή με την οικογένεια; Πώς δεν είχα; Είχατε; Γινότανε δηλαδή παράλληλη δουλειά με την οικογένεια; Βέβαια, βέβαια. Εκείνη την εποχή; Βέβαια. Πάντα γίνεται δουλειά με την οικογένεια και ιδιαίτερα σε περιόδους υποτροπής. Τη συγκεκριμένη μέρα εγώ είχα δει και τον πατέρα, ήμασταν σε διαρκή επαφή και με τη μάνα. Με όλη την οικογένεια. Πάντα στις υποτροπές συντονίζουμε τις προσπάθειες. Είχα την αίσθηση ότι δε συνεργαζόταν. Όχι, όχι. Εμείς δεν έχουμε τέτοια φαινόμενα, να μη συνεργάζεται η οικογένεια. Συνήθως είναι εξαιρέσεις οι περιπτώσεις που δε συνεργάζονται. Συνήθως συνεργάζονται. Μπορεί να κάνουν πολλές φορές τα αντίθετα από αυτά που θα'πρεπε, αλλά καταλαβαίνουν το λάθος τους και μετά μπαίνουν σ'ένα πνεύμα διαφορετικό. Και πως προέκυψε αυτό το περιστατικό; Σίγουρα είναι ακραίες καταστάσεις και δεν μπορεί κανείς να βγάλει συμπεράσματα έτσι εύκολα. Υπήρχε και σ'αυτόν τον πατέρα απελπισία. Πιθανώς να υπήρχαν και ενοχές. Πάρα πολλά. Όμως αυτή η στάση είχε να κάνει -και γι'αυτό το αναφέρω- πέρα απ'την τραγικότητα και του πατέρα και της οικογένειας αυτής, αυτή η στάση είχε να κάνει και με την αντίληψη που δημιουργείται: «Ας μην περιμένουμε πολλά από αυτά τα παιδιά. Δεν θα γίνουν ποτέ καλά». Εμείς ακούσαμε εκείνη την εποχή και το φοβερό -γιατί η ραδιοφωνική μας ομάδα έκανε ένα ρεπορτάζ στους δρόμους, καταλαβαίνετε τα παιδιά είχαν ταυτιστεί με το νεκρό και ένιωθαν και οι ίδιοι το φόβο, τον κίνδυνο ότι μπορεί να συμβεί σε οποιονδήποτε απ'αυτούς- και ακούστηκε πολύ έντονα από τους ανθρώπους που συνάντησαν, απ'τον απλό κόσμο, ότι «Μπορεί και εγώ να το έκανα στο παιδί μου αν μου συνέβαινε». Γιατί η αντίληψη που υπάρχει είναι αυτή ότι: μην περιμένετε πολλά από τα παιδιά αυτά, μπορεί να καταφέρνουν προσωρινά κάτι, θα ξαναγυρίσουν στα ναρκωτικά και αυτό είναι καταστροφή. Ήταν λοιπόν η κοινωνία που όπλησε το χέρι αυτού του πατέρα. Απόδειξη; Ότι μετά τον έβγαλε και απ'τη φυλακή. Δεν τον τιμωρεί. Γιατί να τον τιμωρήσει; Αφού εκείνη τον ώθησε στο να το κάνει. Πόσοι άνθρωποι έχουν περάσει από τα χέρια σας; Χιλιάδες, χιλιάδες, πολλές χιλιάδες, πάρα πολλές χιλιάδες. Να σκεφτείτε ότι από το συμβουλευτικό μας σταθμό περνούνε γύρω στις 9 χιλιάδες το χρόνο: εξαρτημένοι και οι οικογένειές τους. Κάποιοι απ'αυτούς μπαίνουν και στο πρόγραμμα. Εμείς εφαρμόζουμε πολλά προγράμματα. Και εσωτερικής διαμονής -τα λεγόμενα κλειστά- και ανοιχτά. Γιατί μεγαλώνει συνεχώς ο αριθμός των ανθρώπων που παίρνουν ναρκωτικά, ενώ έχουν μια δουλειά. Ενώ έχουν μια οικογένεια. Φαινομενικά πάνε όλα καλά. Μπορεί να είναι φοιτητές, μπορεί να είναι εργαζόμενοι. Γι'αυτούς χρειάζονται ειδικά προγράμματα, ανοιχτά, που να μη μεσολαβεί ένας χρόνος που να τα εγκαταλείπουν, γιατί μετά που να την ξαναβρούν τη δουλειά ή να συνεχίσουν τις σπουδές; Και γι'αυτούς υπάρχουν τα ανοιχτά προγράμματα. Υπάρχει ένα πλήθος τέτοιων προγραμμάτων, ανοιχτών, γιατί η κάθε περίπτωση είναι ξεχωριστή. Υπάρχουν ιδιαιτερότητες. Και πρέπει μια δομή θεραπευτική να αντιμετωπίζει κάθε ιδιαιτερότητα. Να μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες τις θεραπευτικές κάθε παιδιού. Θα δούμε λοιπόν πολλά τέτοια προγράμματα και έτσι έχουν περάσει χιλιάδες άνθρωποι. Αυτή τη στιγμή που μιλάμε θα μπορούσα να πω έτσι πολύ σχηματικά, ότι γύρω στα 500 άτομα βρίσκονται σε θεραπευτική διαδικασία στα πλαίσια της δικής μας μονάδας. Που δεν είναι και μικρός αριθμός γιατί μαζί μ'αυτά τα 500 άτομα βάλτε και τις οικογένειες που παράλληλα μ'αυτά αντιμετωπίζονται. Και τώρα, μετά από μια ολόκληρη ζωή έτσι, ποια ήταν η καλύτερη στιγμή σας και ποια η χειρότερη; Η καλύτερη στιγμή είναι όταν συναντώ αυτούς τους ανθρώπους στο δρόμο μετά από πολλά χρόνια και τους βλέπω με τα παιδάκια τους. Και τα παιδάκια τους, που έχουν ακούσει έτσι την ιστορία του πατέρα ή της μάνας, εκφράζονται με πολύ συναίσθημα ή όταν πάω σε μια καλλιτεχνική εκδήλωση και βλέπω αυτό το παιδί να θριαμβεύει και είναι μια πολύ μεγάλη ικανοποίηση. Είναι μουσικός, είναι ηθοποιός, είναι καλλιτέχνης. Ή όταν αυτά τα παιδιά γράφουν. Ή γράφουν βιβλία ή γράφουν ποιήματα ή έχουν μια πολύ θαραλλέα στάση σε κοινωνικά ζητήματα. Έχουν μια πολύ ανεπτυγμένη κριτική στάση. Αυτό είναι μια πολύ μεγάλη ικανοποίηση. Λες: «Αξίζει τον κόπο για όλες τις δυσκολίες». Και οι δύσκολες, οι κακές στιγμές; Οι κακές στιγμές είναι οι θάνατοι. Είναι οι θάνατοι. Είναι οι θάνατοι σε νέα παιδιά, σε πολύ νέα παιδιά. Οι περισσότεροι θάνατοι βέβαια δεν είναι όταν τα παιδιά προχωρήσουν στη θεραπεία τους. Εκεί είναι πολύ λιγότεροι. Οι θάνατοι σε μεγάλο βαθμό είναι στην αρχή, οπού δεν έχουν σταθεροποιήσει τα βήματά τους ακόμα και είναι πιθανό αυτά τα παιδιά να πάρουν κάποια ουσία ενώ βρίσκονται στην αρχή της θεραπευτικής διαδικασίας. Και βλέπεις παιδιά που χάνονται στα 20, 23, 25, τόσο νέα παιδιά. Πολλά απ'αυτά είναι καταπληκτικά ευαίσθητα και ικανά παιδιά. Εκεί είναι σα να χάνεις δικό σου άνθρωπο. Αυτές είναι τραγικές στιγμές και πρέπει να πω ότι είναι αυτές που έχουν επιβάλλει στο πρόγραμμα να αναπτύξει ικανότητες που αντικειμενικά δεν είχε. Τον τελευταίο καιρό ανοίξανε δύο τμήματα κλειστά, δηλαδή εσωτερικής διαμονής, μέσα στην Αθήνα, όχι στο Δαφνί, κάτω απ'την πίεση τέτοιων θανάτων. Για να έχουν τη δυνατότητα να προχωρήσουν πιο γρήγορα περισσότερα παιδιά. Κυρίως τις γιορτινές εποχές για τον άλλο κόσμο -Χριστούγεννα και Πάσχα- γίνονται υποτροπές και χάνονται αυτά τα παιδιά. Δεν αντέχουν αυτές τις μέρες. Κάνουν overdose γιατί είναι αφόρητη η γιορτινή ατμόσφαιρα. Δεν μπορούν να τη ζήσουν. Και έτσι αναπτύξαμε αυτά με πολλές θυσίες και των εργαζόμενων στη μονάδα και πολλών που δεν έχουν σχέση εργασίας και προσφέρουν πραγματικά και υπάρχουν τώρα μεγαλύτερες δυνατότητες να προχωρήσουν. Υπάρχει πιο μεγάλη ευελιξία στο πρόγραμμα. Αλλά κάθε φορά που χάνουμε ανθρώπους το επεξεργαζόμαστε το γεγονός. Προσπαθούμε να δούμε ποιες αλλαγές πρέπει να γίνουν για να μην πεθαίνουν τα παιδιά στο μέλλον. Παραμένει όμως ένα γεγονός που μας σημαδεύει. Όσοι θάνατοι και να γίνουν, παραμένει κάτι που δεν ξεπερνιέται. Απλά προσπαθούμε να το δούμε στη βάση του προβλήματος συνολικά και των αναγκών να το αποτρέψουμε στο μέλλον. Αυτό το παιδί όμως με το οποίο είχαμε δεθεί, υπήρχε μια θεραπευτική σχέση, θα αφήσει ένα κενό μέσα μας. Ίσως και αυτή να είναι μια απ'τις πηγές της διαρκούς αγωνίας, της ανησυχίας του προγράμματος, των απαιτήσεων που προβάλλονται σε πολλά επίπεδα. Και που πολλές φορές μεταφράζονται σε συγκεκριμένα αποτελέσματα: στο να έχουμε εμείς περισσότερα απ'όσα θα μπορούσε να έχει ένα πρόγραμμα στα πλαίσια του ΕΣΥ. Οι υποτροπές δε σας φοβίζουν; Όχι, δε μας φοβίζουν γιατί εάν το παιδί καταφέρει να επεξεργαστεί τις αιτίες της υποτροπής του, τις συνειδητοποιήσει και τις δουλέψει μέσα του, κάνει τέτοιες αλλαγές που τα βήματά του από δω και πέρα είναι πολύ πιο σταθερά. Υπάρχουν παιδιά που τα κατάφεραν τη δεύτερη ή την τρίτη φορά. Ένα πρόσφατο παράδειγμα είναι μιας κοπέλας η οποία έχει τελειώσει 12 χρόνια τώρα. Αυτό το κορίτσι τα είχε καταφέρει την τρίτη φορά. Πολύ δύσκολος άνθρωπος. Κατάφερε όμως να σταθεί κοινωνικά, να δουλεύει, να έχει κάνει πολύ αξιόλογα πράγματα στη ζωή της, καταφέρνει να αντιμετωπίζει αυτόν τον καιρό ένα συνυπάρχον πρόβλημα μιας νεοπλασίας στην ίδια μ'ένα τρόπο εκπληκτικό, πολύ θαραλλέο. Καταφέρνει επίσης αυτόν τον καιρό να αντιμετωπίζει πάρα πολύ σοβαρά ένα πρόβλημα ψυχικής διαταραχής συγγενικού της προσώπου που προσπαθεί να το φροντίσει: συνεργάζεται με τις αντίστοιχες υπηρεσίες για να ξεπεραστεί το πρόβλημα με μια ωριμότητα που θα τη ζήλευε οποιοσδήποτε άνθρωπος. Και μετά απ'αυτό λέει κανείς: «Χαλάλι οι κόποι». | ||
<<< back |
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου